bitloos paardrijden petra mensink PMC bitloos hoofdstel cursus les

Bitloos Paardrijden

Kennisbank - Online Academy - Webshop PMC bitloos


Zelfgebruik

Goed zelfgebruik kun je zien als bewust aangeleerde lichaamstaal. Lichaamstaal die erg belangrijk is bij het rijden, trainen en omgaan met paarden. Zelfgebruik omvat de vier basisprincipes van centered riding: centreren, lage ademhaling, zachte ogen en bouwstenen, samen met het aarden en de intentie. Deze zes aspecten zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Wanneer je deze principes goed leert te gebruiken, ontwikkel je een goed zelfgebruik. En goed zelfgebruik zorgt voor efficiŽnte beweging, wat weer zorgt voor soepelheid, ontspanning en rust, en vooral ook duidelijkheid voor je paard.
Bij goed zelfgebruik leer je als het ware meer vanuit je gevoel te doen. Hoe meer je met gevoel rijdt of traint, hoe beter, efficiŽnter, effectiever en eenvoudiger - en dus ook subtieler - je hulpen, vragen en aanwijzingen zullen zijn.
In de praktijk gebruik ik persoonlijk in plaats van het woord 'zelfgebruik' meestal de term 'in balans zijn'. Dat zul je in dit artikel ook tegenkomen.

In dit artikel geef ik uitleg over de volgende aspecten van zelfgebruik:

  • Centreren
  • Lage ademhaling
  • Zachte ogen
  • Bouwstenen
  • Aarden
  • Intentie; van onbewust onbekwaam naar onbewust bekwaam
  • Leerproces
  • In de praktijk

Centreren

centreren

Wanneer we iets doen, besturen onze hersenen ons voornemen en geven onze hersenen globale aanwijzingen. Maar de details van hoe we iets doen (de coŲrdinatie die we nodig hebben om de beweging uit te voeren), komen uit ons midden; ons centrum, ook wel ons energie- en controlecentrum genoemd. Het is dus goed om je bewust te zijn van je centrum en hier als het ware naartoe te gaan. Wanneer je aan je centrum denkt, maak je het actief en ben je aan het centreren.
Je centrum vind je door je ene hand op je onderbuik te leggen met je duim op je navel en je vingers horizontaal te spreiden, en je andere hand op je onderrug te leggen, net boven je heiligbeen. Je centrum ligt tussen je beide handen. Ga in gedachten eens heel bewust naar die plek toe, maak je rug lang en breng rust in het midden. Nu ben je aan het centreren.
Bij ons centrum bevindt zich ook ons zwaartepunt. Als we ons zwaartepunt boven onze voeten brengen voor de balans, dan zit ons energie- en controlecentrum dus op dezelfde plaats.

Lage ademhaling

lage ademhaling

Erg belangrijk is je ademhaling. Om je ademhaling dieper, zachter en rustiger te krijgen, visualiseer je je adem door je hele lichaam heen; vanaf je rug, door de achterkant van je benen, door je voeten, door de voorkant van je benen, door je buik, door je keel, je hoofd, je schouders weer naar je rug. Laat uiteindelijk je ademhaling tot in je onderrug en onderbuik gaan en dan je bekken in; met iedere ademhaling zakt je heiligbeen een beetje naar beneden.

Zachte ogen

zachte ogen

Om je bewustzijn te vergroten, is het nodig om zachte ogen te hebben. Ook dit kun je oefenen: kijk naar een object terwijl je gezichtsveld om dat object heen zoveel mogelijk opneemt. Je ziet dus ook alles links, rechts, onder en boven je, terwijl je naar het object blijft kijken. Op deze manier word je bewust van je omgeving en je eigen lichaam (en je paard). Ook prooidieren (zoals paarden) hebben zachte ogen, omdat ze de totale omgeving willen opnemen. Roofdieren daarentegen (waaronder de mens) fixeren op hun doel. Wij willen geen roofdier zijn in de omgang met ons paard, en ook daarom zijn zachte ogen erg belangrijk.

Bouwstenen

bouwstenen

Wanneer je correct "gebouwd" bent, ben je in balans. Wanneer je geen balans hebt, ben je continue bezig je balans te vinden al dan niet met gebruik van onnodig spierkracht. Om goed in balans te zijn, moet je je "bouwstenen" bewust op elkaar gaan stapelen. De eerste bouwstenen zijn je voeten, daarop stapel je je bekken, daarop je ribbenkast, daarop je schouders, en daarop je nek en je hoofd. Er loopt nu een loodrechte lijn vanaf je oor langs je schouder en heup naar je enkel, of je nu staat of op je paard zit.

Aarden

aarden

Onmisbaar bij dit alles is het geaard zijn. Wanneer je geaard bent, heb je meer stabiliteit. Eigenlijk is aarden het fundament voor bovengenoemde principes, de basis voor het centreren, de lage ademhaling, het hebben van zachte ogen en het goed 'gestapeld' zijn. Aarden kun je oefenen door met beide op voeten op de grond te gaan staan - of zittend op je paard bewust de stijgbeugels onder je voeten te voelen - en te visualiseren dat er energie stroomt vanuit je centrum door je benen en voeten de grond in. Voel alsof je voeten door de aarde de grond in worden gezogen en doe alsof je een afdruk in de grond of stijgbeugel maakt terwijl je je voeten gewoon stil en ontspannen houdt.

Illustraties: Suzan Harris

Samenvatting in de vorm van een checklist:

  • je bent gecentreerd (je bent je bewust van je centrum);
  • je ademhaling is laag (in je buik en onderrug adem je naar je bekken);
  • je hebt zachte ogen (je kijkt naar een bepaald doel/object maar je ziet de omgeving rondom je ook);
  • je 'bouwstenen' zijn goed op elkaar gestapeld (loodrechte lijn voeten-heupen-ribben-schouders-nek-hoofd);
  • je bent geaard (je staat stevig met beide voeten op, nee eigenlijk in de grond);
  • je hebt je intentie neergezet, dat wil zeggen: je hebt je iets voorgenomen/je hebt een doel voor ogen en je ziet dit voor je (visualiseren, plaatje); dit gaan we doen, daar gaan we naartoe, zo ziet het er uit.

Intentie

Aan bovenstaande checklist heb ik als laatste 'intentie' toegevoegd. Om te begrijpen en te oefenen wat intentie is, kun je het volgende doen, samen met iemand die je hiermee helpt.
Strek ťťn arm naar voren of opzij en maak een vuist. Laat de ander proberen jouw de arm te buigen en jij biedt weerstand. Hoe gaat dit?
Begin nu opnieuw, maar ga nu eerst de checklist bij langs (centreren, lage ademhaling, zachte ogen, bouwstenen en aarden) en je hebt het vaste voornemen dat je arm niet zal buigen. Schud je arm uit, strek hem weer, buig je elleboog een beetje en houd je vingers iets open. Blijf bij je voornemen dat je je arm recht houdt, blijf gecentreerd, blijf zachte ogen houden (dus niet naar je arm kijken) en glimlach daarbij. Maak ook een 'plaatje' daarbij, oftewel visualiseer dat je je arm recht houdt. Laat de ander nu weer proberen jouw de arm te buigen. Hoe gaat dit nu?
Dit is intentie; je vastbesloten voornemen dat je je arm recht houdt. En dat lukt (veel beter) wanneer je in balans bent en je het juiste plaatje hebt gezet. Paarden voelen en begrijpen de intentie, en ze respecteren en volgen deze instinctief en intuÔtief.

intentie

Wanneer je met je paard rijdt, traint, wandelt of omgaat, is het belangrijk een intentie te hebben. In de meeste situaties hebben we deze ook wel en zijn we ons hier helemaal niet van bewust. Maar in situaties waarin het niet helemaal gaat zoals je graag zou willen, is je intentie vaak niet duidelijk.
Duidelijkheid is erg belangrijk voor paarden. Intentie schept duidelijkheid en duidelijkheid schept veiligheid. Wanneer paarden zich niet veilig voelen, dan voelen ze zich onveilig, en dat uit zich in hun gedrag, bijvoorbeeld door te vechten, te vluchten of te verstarren, oftewel de 3 F's: fight, flight or freeze. (In heel extreme gevallen is er nog een 4e F: faint, oftewel zich laten vallen.) Dit wordt ook wel 'ongewenst gedrag' genoemd en daar komen we straks op terug.

Een belangrijke intentie in de omgang met paarden, is bijvoorbeeld het hebben van je eigen ruimte. Hoe kun je deze intentie neerzetten: visualiseer een bubbel/cirkel om je heen van een meter doorsnede. Deze bubbel kan niemand anders in komen, ook het paard niet. Denk aan de oefening met je gestrekte arm waarbij het de ander niet lukt om je arm te buigen. Ga de checklist bij langs en blijf bij je intentie dat je een eigen ruimte hebt van een meter doorsnede.
Wanneer je je intentie duidelijk neergezet hebt, en je zelfgebruik goed is, dan is er geen ruimte meer voor onzekerheid, twijfel, angst of discussie. Je bent volledig in balans en je handelt vanuit je gevoel, dit maakt je krachtig, duidelijk en een rustpunt tegelijkertijd.

Leerproces

Wanneer je nu denkt dat dit wel erg veel poeha is en dat dit je onnodig veel tijd en energie kost, kan ik je geruststellen. Het is een leerproces zoals ieder ander leerproces; de weg van onbewust onbekwaam naar onbewust bekwaam. Je kunt het vergelijken met leren autorijden.

  1. Je gaat leren autorijden en eigenlijk weet je nog niet wat je allemaal gaat leren. In theorie weet je de basics (remmen, sturen, gas geven en schakelen), maar hoe dat nou is en voelt, dat weet je niet want je hebt het nog nooit gedaan. Je bent onbewust onbekwaam automobilist.
  2. Na een paar autorijlessen kom je er achter dat er nogal wat bij komt kijken, dat je best veel moet leren en veel handelingen tegelijkertijd moet doen. Het blijkt best moeilijk allemaal, dikwijls gaat het mis en zit je te hannessen en soms zie je het somber in. Je bent bewust onbekwaam automobilist.
  3. Na meerdere autorijlessen gaat het je steeds beter af en het autorijden gaat steeds moeitelozer. Tegelijkertijd sturen, schakelen, remmen en ook nog op het verkeer letten, lukt je steeds beter zonder dat je er bij stil staat en bij al die handelingen hoeft na te denken. Het gaat steeds meer vanzelf, automatisch. Soms moet je instructeur je nog op dingen wijzen zoals niet vergeten in de spiegels te kijken, en al doende leer je. Je bent bewust bekwaam automobilist.
  4. En wanneer je dan zover bent dat je het rijbewijs gehaald hebt, hoef je nergens meer bij na te denken. Alles gaat vanzelf; het sturen, remmen, gas geven, schakelen, spiegels kijken, op het verkeer letten, verkeersborden signaleren, het gaat vrijwel allemaal automatisch. Zodra je achter het stuur zit, hoef je niet meer stil te staan bij alles wat je geleerd hebt. Je bent onbewust bekwaam automobilist.

Zo gaat het ook wanneer je je alle aspecten van het zelfgebruik eigen gaat maken. Aanvankelijk lijkt het veel gedoe, en moeilijk, en soms misschien onhaalbaar, maar tijdens het proces maak je je het volledig eigen en gaat het helemaal vanzelf. Dan ben je in balans en handel je automatisch vanuit je gevoel.

In de praktijk

Nu komen we bij 'ongewenst gedrag' wat ik eerder noemde. Wanneer je paard ongewenst gedrag vertoont, tijdens het rijden, grondwerken of gewoon tijdens de omgang of verzorging, dan kan het heel goed zijn dat je niet in balans bent en dat er iets schort aan je intentie. Je paard reageert hier instinctief en intuÔtief op en spiegelt jouw disbalans dus.

Wat kun je beter niet doen.
Wanneer je ongewenst gedrag bestraft, ontneem je jezelf de kans om je bewust te worden van je disbalans, weer in balans te komen, een goed zelfgebruik te ontwikkelen en daarmee een betere partner te zijn voor je paard.
Natuurlijk is een correctie wel eens terecht en noodzakelijk, maar wees er dan zeker van dat je zelf in balans bent en dat de oorzaak van het ongewenste gedrag dus niet bij jezelf ligt. Bovendien moet een correctie binnen 3 seconden plaatsvinden, anders legt het paard de associatie niet meer. Dat zien we ook wanneer een paard aanhoudend gecorrigeerd wordt; de boodschap "Dat wat je net deed, is ongewenst dus stop daarmee" komt dan allang niet meer aan, want je bent dan in feite aan het voortborduren op dat wat niet goed ging. De link met het gedrag van langer dan 3 seconden daarvoor kan het paard dan al niet meer leggen. Met andere woorden: een situatie van gestraft of aanhoudend gecorrigeerd worden door een trainer/ruiter die niet in balans is, schept onduidelijkheid en dus onveiligheid voor het paard. Je komt dan al snel in een vicieuze cirkel terecht van wederzijds onbegrip.

Wat kun je dan wŤl doen.
De kracht ligt in het zelfgebruik; het in balans zijn en het hebben van een intentie, waarmee je duidelijk bent voor het paard. Hierdoor werk je op een liefdevolle, gevoelsmatige en positieve manier met het paard; een manier die het paard van nature begrijpt.
Mocht er iets niet goed gaan en het paard toont ongewenst gedrag, stop dan even met alles en pak je rustmoment. Geef ook je paard zijn rustmoment. Ga de checklist van zelfgebruik bij langs, breng jezelf weer in balans en zet je intentie en 'plaatje' neer. Stem dit af op je paard en je zult het verschil ervaren.
Denk niet dat wanneer je dit op deze manier doet, dat je paard dan 'gewonnen heeft' of 'misbruik gaat maken'. Zo werkt dat niet bij paarden. Wees dus gerust open, eerlijk en kwetsbaar in het bijzijn van je paard; hij zal je grootste leermeester zijn!

In de praktijk

In de online cursus MŤt je paard rijden is zelfgebruik een onderdeel dat uitgebreid aan bod komt. Cursisten geven aan dat ze hier ontzettend veel aan hebben gehad en dat de samenwerking en relatie tussen hen en hun paard enorm verbeterd is.
Als jij aan je zelfgebruik wilt werken en grote stappen wilt maken in de omgang en het bitloos rijden met je paard, dan is deze cursus een hele mooie leerweg voor jou. Alle info vind je bij de Online Academy.

En kies voor een zacht en comfortabel PMC hoofdstel, multibridle of kaptoom. Je vindt ze in de webshop.

bitloos centered riding zitlessen


Zelfgebruik is een blog van Bitloos Paardrijden.
Auteur: Petra Mensink, d.d. 23 september 2012.
Copyright ©2012 Bitloos Paardrijden, all rights reserved.