bitloos paardrijden petra mensink PMC bitloos hoofdstel cursus les

Bitloos Paardrijden

Kennisbank - Online Academy - Webshop PMC bitloos


Waarom bitloos potentieel veiliger is voor ruiters

Een artikel van Fairhorsemanship

Disclaimer van de auteur: Allereerst wil ik duidelijk maken dat wanneer ik het in dit artikel over bitloze hoofdstellen heb, ik daarmee comfortabele, goed passende hoofdstellen bedoel, zoals zacht gepadded sidepulls. Geen dun touwhalster of een mechanische hackamore die aantoonbaar ongemakkelijker voor het paard kunnen zijn dan een bithoofdstel zonder neusriem.
Om een artikel te publiceren dat toegankelijk is voor de meeste ruiters, ga ik ervan uit dat de paarden van de lezers voornamelijk met behulp van negatieve bekrachtiging en positieve straf worden getraind en bereden, zoals voorgeschreven door de BHS (British Horse Society) en horsemanship trainers.

webinar bitloos

Hoe werken bitten en bitloze hoofdstellen?

Een bit is een metalen voorwerp (met uitzondering van een lederen en kunststof bit) dat in de mond van het paard ligt en wordt gebruikt om de bewegingen en gedragingen van het paard te controleren. Er zijn veel soorten bitten, en afhankelijk van het ontwerp werken ze door het toedienen van ongemak en pijn in verschillende delen van de mond.
De gebroken trens veroorzaakt bijvoorbeeld druk op de lagen, de kiezen, de tong en het gehemelte. De druk die in de mond wordt uitgeoefend door het gebroken deel in het midden van het bit is één van de redenen waarom een paard zijn mond opent wanneer ruiters druk uitoefenen op de teugels; het gebroken deel van het bit drukt in het gehemelte en het paard opent zijn mond om zichzelf daarvan te bevrijden. Veel ruiters gebruiken een strakke neusriem om het openen van de mond te voorkomen.
Bitten met een gebogen middenstuk werken iets anders; ze drukken de tong naar beneden en de hefboom oefent druk uit op de nervus trigeminus (de zenuw die langs de onderkaak van het paard loopt). Hackamores werken op dezelfde manier; deze oefenen geen druk uit in de mond maar op de neus en ook op de nervus trigeminus. De scharen van deze bitten en hackamores variëren; hoe langer de schaar, hoe meer ongemak en pijn het paard ervaart van slechts een kleine beweging van of aan de teugels.

waarom bitloos hoofdstel veiliger is controle

Zijdelings zicht op de schedelzenuwen van het hoofd van het paard.
De trigeminuszenuw heeft 3 vertakkingen, waaronder de oogzenuw (V1) met vertakkingen naar het oog, de oogleden en andere delen van en rond de ogen. De kaakzenuwverdeling (V2) omvat de belangrijkste functies van het gevoel in onder andere de tanden en kiezen, de neusholte, het gehemelte, de infraorbitale zenuw (2). De kaakzenuw (V3) die langs de botten van de onderkaak van het paard loopt en eindigt in onder andere de buccale zenuwen (3), de linguale zenuwen (4) en de nervus alveolaris inferiorus alveolaris (5).

Een sidepull (een bepaald bitloos systeem) werkt door druk uit te oefenen op de neus. Een goed passende sidepull oefent alleen druk uit op het ondersteunde deel van het neusbot.
Als dezelfde ruiter al deze optomingen op hetzelfde paard zou gebruiken en elke keer dezelfde hoeveelheid druk zou gebruiken, zou de sidepull (bitloze optie) het paard het minste ongemak bezorgen, op voorwaarde dat het paard geen gezondheidsprobleem heeft waardoor druk op de neus ongewoon pijnlijk voor hem zou zijn. (Noot Petra: ook een zacht gepadded kruislings hoofdstel is prima en ook voor de sidepull geldt: mits deze een brede en zacht gepadded neusriem heeft.)

Meer druk betekent niet meer controle

Voor de meeste ruiters is de vraag: als mijn paard nerveus en angstig wordt en ik hem moet stoppen om een ongeval te voorkomen, zou ik dan niet eerder succes hebben met een bit dan met een bitloos hoofdstel? Het antwoord is: nee, niet noodzakelijk. Ten eerste, angst veroorzaakt de afgifte van bèta-endorfines, die emotionele en fysieke pijn verdoven en verminderen. Bèta-endorfines zijn één van de redenen waardoor we vaak zien dat ruiters met al hun kracht aan het bit trekken en toch weinig tot geen succes hebben om hun bange paard tot stilstand te brengen.

Een andere factor is de mate van prominentie. Als je er op vertrouwt dat er ongemak of pijn nodig is om een paard te controleren, betekent dat jij als ruiter beangstiger voor het paard moet zijn dan dat waar het paard in eerste instantie bang voor was. Dit geldt ook voor niet-enge dingen. Als een paard bijvoorbeeld naar het gras duikt, moet je prominenter voor hem zijn dan het gras voor hem is om hem weer voorwaarts te krijgen. Natuurlijk zijn paarden allemaal individuen met een verschillende pijntolerantie, trainingsgeschiedenis en voorkeuren. Daarom vinden sommige paarden een kleine beenhulp prominenter aanwezig dan gras, terwijl andere paarden gras prominenter aanwezig vinden dan een schop.

Tot dusver hebben we besproken waarom het moeilijk is om een bang paard te stoppen, maar niet wat bitloos een veiligere optie maakt. Laten we het daarom hebben over triggeropstapeling.
Triggeropstapeling vindt plaats wanneer meerdere stressoren of stressvolle gebeurtenissen tegelijkertijd plaatsvinden. Het stressniveau van het dier stijgt naarmate stressoren worden toegevoegd en wanneer bij het paard zijn tolerantiegrens wordt overschreden, zal hij proberen te ontsnappen. Bijvoorbeeld, een paard dat bang is voor honden, komt tijdens de buitenrit een Labrador tegen. Hij spant zich en springt opzij. De ruiter reageert angstig en trekt in de mond van het paard, waarna het paard wegrent. Hier voegde de ruiter een stressor toe aan de situatie, namelijk door in de paardenmond te trekken, waarmee hij over de tolerantiegrens van het paard ging. Hetzelfde fenomeen doet zich vaak voor wanneer ruiters een angstig paard dat niet vooruit wil proberen vooruit te trappen in plaats van de stress bij het paard te verminderen.

Een bitloos hoofdstel kan natuurlijk ook worden gezien als een stressfactor, maar uit een onderzoek naar gedrags- en hartreacties van paarden die zowel met een bit als met een bitloos hoofdstellen werden getraind, bleek dat paarden met een bitloos hoofdstel meer ontspannen waren (lagere hartslag) dan wanneer ze met een bit werden getraind (Quick et al., 2009.) Dit suggereert dat bitten stressvoller zijn voor paarden dan bitloze hoofdstellen en als gevolg daarvan is er met een bit dus meer kans om een reeds angstig paard over de tolerantiegrens te krijgen.

Bovendien kan een bit een reëel gevaar voor de veiligheid zijn als het gezichtsneuralgie (hoofdschudden), dyspneu (ademhalingsprobleem) of gedragsproblemen veroorzaakt. Als een paard bijvoorbeeld actief vermijdt dat het hoofdstel wordt aangedaan, moet men begrijpen dat de pijn dusdanig aanzienlijk voor het paard is om het actief te vermijden. Een dierenarts laten komen en een comfortabelere optie zoals een bitloos hoofdstel is het juiste om te doen om stress te verminderen.
Als paardentrainer voel ik me altijd veiliger op een schrikachtig paard met een bitloos hoofdstel (mits hij heeft geleerd erop te reageren) dan met een bit. Dit komt omdat ik de stressoren wil beperken om de kans te verkleinen dat het paard over zijn tolerantiegrens gaat en reageert. Dit is natuurlijk slechts een extra veiligheidsmarge en vrijwaart de ruiter niet van de verplichting om tekenen van stress te herkennen en te leren om de stress te verminderen.

Helaas worden de meeste bitten gebruikt in combinatie met een strakke neusriem. Een recente studie, uitgevoerd door Australische onderzoekers die een bithoofdstel met dubbele neusriem gebruikten, ontdekte dat de hartslag en de oogtemperatuur van de geteste paarden hierdoor toenamen (beide zijn fysiologische tekenen van stress). Hoe strakker de neusriem, hoe hoger de hartslag en de oogtemperatuur. Paarden vertoonden na afloop reacties zoals geeuwen, kauwen en likken, wat suggereert dat de paarden zich tijdens het rijden belemmerd voelden in hun gedrag (Fenner, 2016). Deze resultaten suggereren dat dubbele neusriemen stressoren zijn en als zodanig een rol kunnen spelen bij het opstapelen van triggers en het overschrijden van de tolerantiegrens van het paard.

Kortom, een bitloos hoofdstel kan een veiligere optie zijn, omdat het wordt geassocieerd met een lager stressniveau bij paarden. De echte sleutel tot veilig rijden is echter training; training van het paard en ook training van jezelf. Neem de tijd om je paard te desensibiliseren, leer hem duidelijke aanwijzingen, leer hoe paarden leren, leer wat de tekenen van stress bij paarden zijn en hoe je stress kunt verminderen, enzovoorts.
In mijn online cursussen en in mijn boek Zorgeloos bitloos krijg je van mij alle inzichten, tools en handreikingen om jezelf en je paard te trainen.

Zorgeloos bitloos - zacht en subtiel paardrijden

In mijn boek Zorgeloos bitloos geef ik jou belangrijke inzichten in je paard, jouw hulpen, jullie communicatie en het rijden met en zonder bit. Na het lezen heb je de nodige kennis, tools en handreikingen om zacht bitloos te gaan en te blijven rijden met je paard. Je weet wat werkelijk 'de rem en het stuur' zijn, welke hulpen welk effect hebben op je paard (en waarom) en wat er voor nodig is om veilig en zorgeloos met je paard te gaan genieten! Je kunt het E-book bestellen via www.zorgeloos-bitloos.nl.

Mèt je paard rijden (ipv op je paard)

Wil je leren om met de meest zachte hulpen te rijden met je paard? Zodat je paard leert te reageren op de meest lichte druk en jullie heerlijk ontspannen bitloos in vertrouwen kunnen genieten samen? Kijk bij de online cursussen van Bitloos Paardrijden.

cursus bitloos

Gerelateerde blogs


Waarom bitloos potentieel veiliger is voor ruiters is een artikel van Fairhorsemanship.
Vertaald door Petra Mensink d.d. 16 oktober 2019.
Copyright ©2019 Bitloos Paardrijden, all rights reserved.

Wil je beginnen met bitloos paardrijden en heb je allerlei vragen, twijfels en zorgen over de rem, het stuur en controle? En wil je graag zonder bit heerlijk ontspannen en in wederzijds vertrouwen genieten van jullie buitenritten? Maak dan een goede start met de Bitloos Paardrijden starterskit! Klik op de button en ontdek hoe jij de beste start kunt maken en jouw paard nooit meer een bit in hoeft!
bitloos