bitloos paardrijden petra mensink PMC bitloos hoofdstel cursus les

Bitloos Paardrijden

Kennisbank - Online Academy - Webshop PMC bitloos


Op de voorhand

Op de voorhand lopen is een bekende term bij het paardrijden. Wat is het eigenlijk, hoe herken je het, wat zijn de oorzaken en hoe kun je het verhelpen?

Onderwerpen in dit blog

  • Natuurlijk evenwicht
  • Meer gewicht met de voorhand dragen versus op de voorhand lopen
  • Oorzaken
  • Trainen / oefeningen

Natuurlijk evenwicht

Vaak lees je dat een paard van nature op de voorhand loopt. Dit is echter een misvatting en wordt verward met het feit dat bij het paard de voorhand meer eigen lichaamsgewicht draagt dan de achterhand. Met andere woorden: zijn eigen lichaamsgewicht wordt niet evenredig over voor- en achterhand verdeeld. En dat is logisch, immers de hals en het hoofd van het paard - die vrij zwaar zijn - zitten aan de voorkant.
De voorbenen hebben een sterk dragende functie en dragen ongeveer 60% (2/3) van het eigen lichaamsgewicht, terwijl de achterbenen circa 40% (1/3) van het lichaamsgewicht dragen. Dit noemen we het natuurlijk evenwicht van het paard.
De schoudergordel verbindt het voorbeen met de romp door middel van spieren, banden en fascia. Het paard heeft geen sleutelbeen zoals wij en er is geen benige verbinding met de wervelkolom. Hierdoor kunnen de voorbenen ook veel beter schokken dempen en voorkomen dat deze schokken doordreunen in de wervelkolom dan dat de achterbenen dit kunnen. Dit maakt de voorhand ook uitermate geschikt voor het dragen van veel gewicht.

Op de voorhand

Op de voorhand lopen

Meer gewicht met de voorhand dragen en het op de voorhand lopen zijn dus twee verschillende dingen. Het eerste is gewoon zoals een paard nu eenmaal gebouwd is (het natuurlijk evenwicht van het paard) en bij het tweede is het natuurlijk evenwicht verstoord.
Een paard loopt op de voorhand wanneer hij de voorbenen te lang laat staan, wat wil zeggen dat de voorbenen ten opzichte van de loodlijn meer (in centimeters) en daardoor langer (in tijd) achter die loodlijn komen dan vóór die loodlijn. Oftewel, de voorbenen komen onvoldoende naar voren en blijven te lang op de grond waardoor ze te ver achter het zwaartepunt van het paard blijven 'hangen'. Hetzelfde geldt voor de achterbenen; bij het ondertreden komen de achterbenen niet ver genoeg naar voren, komen niet vlak achter of onder het zwaartepunt van het paard en heeft een kleinere hoek dan het achterbeen dat naar achteren gaat. De voorste hoeken van zowel de voor- als achterbenen zijn dus kleiner dan de achterste hoeken. Een paard dat op de voorhand loopt, maakt korte passen en gebruikt de achterbenen meer om te stuwen dan om te dragen.
Onderstaande illustratie geeft dit goed weer.

Op de voorhand

Illustratie is afkomstig van www.dressageart.com.

Links zie je een paard dat op de voorhand loopt (zie de kleine hoeken 1 en 3 ten opzichte van de grote hoeken 2 en 4) en rechts zie je een paard dat in balans loopt (de hoeken 1 en 3 zijn even groot of zelfs groter dan de hoeken 2 en 4).
Een paard dat in horizonaal evenwicht en dus goed verdeeld over voor- en achterhand loopt, heeft dus gelijke hoeken ten opzichte van de loodlijnen of zijn de voorste hoeken zelfs groter.

Wanneer een ruiter op de paardenrug gaat zitten, dan komt het ruitergewicht ook op de voorhand en wordt er meer gewicht door de voorhand gedragen. Alleen dit al zou volgens sommigen het natuurlijk evenwicht van het paard verstoren en dus het op de voorhand lopen veroorzaken.
Echter is dit niet de enige oorzaak en is in veel gevallen zelfs te verwaarlozen. Over het algemeen kunnen paarden dit extra gewicht prima aan wanneer ze goed getraind, goed gezond en geheel pijn- en stressvrij zijn.
Binnen diverse dressuurkringen wordt zelfs een gewichtsverdeling 50-50 nagestreeft. Maar dit is onlogisch, tegennatuurlijk en zelfs onmogelijk, tenzij je een oefening zoals de piaffe correct wilt uitvoeren. Tijdens het gangbare rijden zou het natuurlijke evenwicht van het paard (60-40) gewoon nog steeds het streven moeten zijn. Dan is het paard immers in balans en "loopt hij op vier benen".

Oorzaken

Het extra gewicht van de ruiter hoeft dus niet de oorzaak te zijn van het uit evenwicht raken en op de voorhand lopen. Er zijn vele andere aspecten die het op de voorhand lopen kunnen veroorzaken.

Spanning/angst bij het inrijden - opstijgen - rijden
De eerste, natuurlijke reactie van een paard wanneer je op zijn rug gaat zitten, is dat hij als het ware "ineenkrimpt" en zijn rug hol maakt. Hierbij komt veelal het hoofd mee naar boven en de heup wordt gestrekt. Wanneer het paard niet ontspant en niet vertrouwt, dan zal hij ook op deze manier gaan lopen. Er komt spanning op de wervelkolom en de rugspieren, met alle schadelijke gevolgen van dien. Het is voor het paard onmogelijk om de achterbenen goed onder de massa te zetten en hij kan niet anders dan kleine, korte passen maken en dus op de voorhand lopen.
Hetzelfde gebeurt ook wanneer er andere factoren zijn waardoor het paard spanning heeft en op deze manier gaat lopen. Dit kunnen omgevingsfactoren zijn, maar ook voeding (energierijk voer zoals brokken en muesli's) en leefomstandigheden (veel in een box en te weinig buiten in kuddeverband) spelen hierin een rol.

Niet-passend zadel
Bijvoorbeeld een zadel met een te kleine voorboom of pommel dat op de schouders drukt. De belangrijkste functie van de schouders is het naar voren bewegen van de voorbenen. Het schouderblad heeft een grote beweeglijkheid, wat erg belangrijk is bij het soepel voortbewegen. Wordt een paard hier ergens geblokkeerd, dan maakt hij zijn passen niet mooi af, of zijn de passen niet ruim, en kan hij niet anders dan op de voorhand lopen.
Een ander voorbeeld is een zadel dat op de lendenen drukt. Druk en pijn in de lendenstreek zorgt ervoor dat de spieren verkrampen en verstijven, waardoor het paard zijn passen verkort en impuls verliest.
Op welke plaatsen een zadel ook drukt, knelt of wrijft, het zorgt altijd voor spanning, vaak ook angst en uiteindelijk pijn. Hierdoor zal een paard korter gaan lopen, vaak ook rennerig worden met korte passen en dus op de voorhand gaan lopen.

'Hulp'teugelgebruik
Paarden gebruiken hun hoofd-hals-houding om hun balans te vinden, te herstellen of te handhaven. Wanneer het hoofd en de hals in een bepaalde houding worden geforceerd, of wanneer het paard geblokkeerd wordt om bepaalde hoofd-hals-houdingen (tijdelijk) aan te nemen, dan ontstaat er algehele spanning bij het paard. En spanning zorgt weer voor disbalans en korte passen.

Bitgebruik
Een bit oefent druk uit op de tong van het paard. Een aantal tongspieren is verbonden met een kleine hoeveelheid botjes in de keel; de tongbeentjes. Vanuit de tongbeentjes lopen twee belangrijke halsspieren: de één loopt naar het borstbeen en de andere loopt naar de binnenkant van de schouder. Hierdoor is er dus een directe verbinding van de tong naar het borstbeen en de schouder. Als er spanning is in de tong, dan is er ook spanning in het borstbeen, de halswervels en de schouders. Bij spanning in het borstbeen kan het paard onmogelijk zijn rug welven en zijn buik- en bilspieren aanspreken. Tevens zijn de tongbeentjes door middel van kleine spiertjes met het kaakgewricht en het nekgebied verbonden. In feite zijn de tongbeentjes samen met het kaakgewricht een belangrijk centrum voor de zenuwen die zorgen voor balans en proprioceptie (ook de proprioceptie van de voorbenen).
Het komt er dus op neer dat druk op de tong spanning in het kaakgewricht, het borstbeen, de hals, de nek en de schouders veroorzaakt met als direct gevolg spanning in de rug van het paard. In de praktijk zien we dan ook dat een paard vrijer beweegt, een betere coördinatie heeft en opvallend langere passen maakt met een vrije, ontspannen en zachte tong. Bij veel druk op de teugels - en dus op het bit en de tong - zullen de passen van het paard dan ook korter zijn dan wanneer de tong helemaal vrij en ontspannen is.

tong paard

Blokkades/pijn
Wanneer een paard een blokkade of pijn heeft, dan ontstaat er spanning in het lichaam en met spanning kan een paard geen ruime passen maken en loopt al snel op de voorhand. Dergelijke fysieke oorzaken kun je uitsluiten en wegnemen door je paard te laten onderzoeken door bijvoorbeeld een tandarts/gebitsverzorger, een osteopaat/chiropractor, een hoefverzorger of een fysiotherapeut. Dan heb je in hoofdlijnen de belangrijkste checks laten doen en kun je met een blokkade- en pijnvrij paard onbezorgd en vooral eerlijk gaan trainen.

De ruiter
Wanneer de ruiter bijvoorbeeld geen goed zelfgebruik heeft, te zwaar is voor het paard, te strenge/harde handen heeft, het paard tegenhoudt in de voortbeweging ("gas geven en de handrem er op houden"), de hoofd-hals-houding van het paard in een houding forceert en geen onafhankelijke zit heeft, dan wordt het paard belemmerd in zijn vrije bewegingen en gaat op de voorhand lopen.

Tot zover een scala aan mogelijke oorzaken van het op de voorhand lopen.

Bit en bitloos

Vreemd genoeg wordt er nogal eens beweerd dat paarden die zonder bit gereden of getraind worden, op de voorhand zouden lopen. En dat er een bit nodig is om dit te voorkomen of te verhelpen. Maar wanneer je kijkt naar de oorzaken van het op de voorhand lopen, dan kan het bit juist een oorzaak zijn en nooit een oplossing voor één van de andere oorzaken.
Vaak komt het "bitloos-kan-niet-goed-zijn" voort uit onwetendheid en vooroordelen. Ook bij een ontspannen voorwaarts-neerwaarts gereden paard wordt al snel gezegd dat er sprake is van op de voorhand lopen. Onderstaande foto's tonen aan dat paarden ook - en wellicht juist - prachtig in balans en op vier benen kunnen lopen zonder bit.

Op de voorhand Op de voorhand

Een bekend fenomeen is dat paarden meer met het bit bezig kunnen zijn dan met goed gebruik van hun lichaam. Dit alleen al zorgt voor spanning en afleiding in plaats van concentratie. Doordat tevens een bepaalde hoofd-hals-houding aangenomen wordt om de druk en inwerking op de lagen en tong zoveel mogelijk te vermijden, zal het paard zijn passen ook niet optimaal kunnen afmaken; deze paarden lopen niet in balans op hun eigen vier benen. Dit komt tot uiting wanneer je het bit achterwege laat; het paard gaat dan op zoek naar vervangende steun wat zich uit in hangen op de neusriem en in de ruiterhand, wat ook weer resulteert in het op de voorhand lopen. De oorzaak hiervan ligt dus niet bij bitloos, maar juist bij het bit.

Oorzaken wegnemen

Hoe kunnen we het paard nu leren om het te veel aan gewicht op de voorhand wat meer naar de achterhand te verleggen en er voor te zorgen dat het paard zijn passen langer en ruimer maakt?
Allereerst door de eerder genoemde mogelijke oorzaken weg te nemen of uit te sluiten. Dus zorg dat er voor het paard geen aanleiding is om gespannen, nerveus of angstig te zijn en dat er niets is wat hem hindert of pijn doet. Voorwaarden zijn een goed passend zadel, géen gebruik van een bit en/of "hulp"teugels, sluit blokkades en pijn in het lichaam uit (dat kan overal zijn, van mond tot hoef tot staart) en ontwikkel een goed zelfgebruik door het volgen van de online cursus Mèt je paard rijden, het nemen van Centered Riding lessen of zitlessen die daarop gebaseerd zijn.

Trainen

Nadat alle externe mogelijke oorzaken uitgesloten of verholpen zijn, kun je gaan trainen. Het is belangrijk dat de achterhand actief, soepel en sterk wordt, dat het paard zijn buikspieren leert te gebruiken, dat het paard verticaal in balans komt en daardoor zijn rug kan ontspannen en weer in zijn natuurlijk horizontale evenwicht komt. Er is een grote diversiteit aan oefeningen waarmee je dit kunt trainen, bijvoorbeeld:

  • veel overgangen rijden
  • schouderbinnenwaarts rijden
  • met contrastelling rijden
  • kleine voltes in galop
  • balkjes stappen
  • aan de hand recht achteruit laten lopen
  • schijnovergangen maken
  • zijgangen rijden
  • kwartlijnen rijden
  • vierkante voltes rijden
  • halve en hele diagonalen rijden
  • halve en hele ophoudingen maken
  • veel wendingen maken
  • volte verruimen en sluiten
  • veel afwisselen tussen de gangen
  • slangenvoltes rijden
  • pilonnen neerzetten en hier omheen zigzaggen
  • variëren in de oefeningen
  • snel wisselen tussen de zijgangen
  • veel kleine tempowisselingen
  • houd het leuk voor het paard, ga niet te lang met iets door
  • zorg voor afwisseling zodat het paard ook oplettend blijft
  • wissel regelmatig af met een buitenrit; heuvels op en af (in stap), rechte paden en kronkelpaadjes, slalommen rond bomen, gangenwisselingen, enzovoorts

Doe dit alles zo veel mogelijk zowel rechts- als linksom, waardoor je tegelijkertijd aan het rechtrichten bent, en houd het paard goed voorwaarts. Voorwaarts rijden betekent verlengen, niet versnellen. Werk aan een rustige gang en door de diverse oefeningen te vragen, zal het paard ook vanzelf een mooi tempo aannemen.

Loslaten

Heel belangrijk bij dit alles is dat je van voren loslaat, zodat het paard niets heeft om op de hangen of te steunen. Het paard moet leren om op zijn eigen benen in evenwicht te lopen. Paarden die hun balans en 'steun' kwijt zijn, kunnen gaan slingeren en op zoek gaan naar steun. Geef deze steun niet, dus laat de teugels volledig los en rijd minimaal een meter van de bakrand af (tweede hoefslag). Maar gezien de vele oefeningen die je kunt doen, zul je nauwelijks op de hoefslag rijden en ben je continue bezig je paard actief en voorwaarts te rijden.

Wat verder aan te raden is, is trainen vanaf de grond, zoals rechtrichten aan de hand of lange teugelwerk. Het paard kan dan onbelast, zonder extra ruitergewicht leren zijn lichaam te gymnastiseren. Vanaf de grond kun je zelf ook heel goed je paard observeren en begeleiden. Bovendien is trainen vanaf de grond minstens net zo leuk en intensief als rijden en het schept ook zeker een nog betere band tussen jou en je paard.

Hulp en advies

Kijk voor een zacht en comfortabel bitloos hoofdstel of kaptoom bij de PMC bitloos lijn in de webshop.
Ook kun je deelnemen aan de online cursus bitloos paardrijden. In deze cursus help ik jou op weg hoe jij met het bitloos rijden kunt beginnen en hoe je het rijden zonder bit kunt verbeteren en verfijnen.
Wanneer je een hoofdstel (of meerdere) eerst wilt proberen, dan kun je gebruik maken van het bitloos consult of de bitloos testservice.

Gerelateerde blogs


Op de voorhand is een blog van Bitloos Paardrijden.
Auteur: Petra Mensink d.d. op 12 oktober 2012.
Copyright ©2012 Bitloos Paardrijden, all rights reserved.

Wil je beginnen met bitloos paardrijden en heb je allerlei vragen, twijfels en zorgen over de rem, het stuur en controle? En wil je graag zonder bit heerlijk ontspannen en in wederzijds vertrouwen genieten van jullie buitenritten? Maak dan een goede start met de Bitloos Paardrijden starterskit! Klik op de button en ontdek hoe jij de beste start kunt maken en jouw paard nooit meer een bit in hoeft!
bitloos