bitloos paardrijden petra mensink PMC bitloos hoofdstel cursus les

Bitloos Paardrijden

Kennisbank - Online Academy - Webshop PMC bitloos


De neus van het paard breken?

Er wordt wel eens beweerd dat je met een bitloos hoofdstel de neus c.q. het neusbot van het paard zou kunnen breken. Dit blog geeft duidelijkheid.

bitloos hoofdstel rijden zonder bit de neus van het paard breken aanleuning

Het neusbot van een paard is behoorlijk hard, dik en stevig. Wanneer je daar een neusriem op legt (ongeacht of deze nu van een bitloos hoofdstel of van een regulier stalhalster is), en je zet daar als mens flink veel druk/kracht op, dan kan dit geen enkele schade aanbrengen aan het neusbot.
Zoals je op de foto's kunt zien, loopt het stevige, harde, dikke neusbot vanaf de inhammen in een puntige vorm naar beneden (de neusvleugels) toe. Hoe verder naar beneden, hoe smaller en hoe dunner het neusbot is. Het uiterste puntje is dan ook kwetsbaar en eventueel - bij veel kracht - ook breekbaar. Het is dus van belang dat je de neusriem van een bitloos hoofdstel - en ook die van een stalhalster - niet op dat kwetsbare gedeelte van de neus legt, maar daarboven. In mijn blog De juiste ligging van de neusriem leg ik uit waar de neusriem moet liggen, namelijk vlak boven of op de neusinhammen.

ligging bitloze neusriem

Boogconstructie

Op bovenstaande foto's is te zien dat de neusbrug bestaat uit twee booggewelven die een variërende dikte tot ruim 2 mm doorsnee hebben.
Boogconstructies vormen van nature een sterke constructie (zie ook op wikipedia). Voor het paard is deze stevige neusconstructie van belang, aangezien hij ook zijn neus gebruikt bij een aanval of gevecht. De natuur zou een fout gemaakt hebben wanneer de neus na een flinke kopstoot al zou breken; dat gebeurt dus ook niet zo snel.
De enige manier om de neus van het paard te breken, is wanneer je voor het paard staat en dan uit alle macht met een hard voorwerp op de neus in gaat staan beuken; dan kunnen er natuurlijk wel fracturen in het bot ontstaan. En dat is dierenmishandeling en strafbaar.
Vanaf de paardenrug trekkend aan een neusriem de neus breken, dat lukt je niet.

bitloos hoofdstel rijden zonder bit de neus van het paard breken aanleuning

Het reguliere, door iedereen gebruikte stalhalster

Over het algemeen gebruikt iedereen een stalhalster bij zijn paard. Om met het paard te lopen, om het paard vast te houden bij de hoefsmid of dierenarts, om het paard vast te zetten om hem te borstelen of op te zadelen, om het paard te trailerladen en in de trailer te vervoeren, enzovoorts.
Kijk eens om je heen hoe de halsters om het hoofd bevestigd zijn. Je zult zien dat veel halsters vrij laag hangen, vaak ook op het onderste stukje neusbot. In feite dus te laag, vaak ook veel te laag. En toch is dit vrij gangbaar en kunnen we ons afvragen of er gevallen van neusfacturen bekend zijn die ontstaan tijdens bijvoorbeeld het plotseling wegspurten (schrikken, vluchten, protesteren), aan het halster hangen, losbreken, bij plotseling omhoog komen/steigeren of wat voor situaties dan ook waarbij er enorm veel druk op het halster - en dus op de neus - komt te staan.
Iedereen kent (helaas) ook wel het getrek en gesleur en de harde rukken aan het halster vanaf de grond en niemand is bang dat hij/zij daarbij de neus van het paard zal breken. Waarom zou dit vanaf de rug van het paard anders zijn? Bovendien kun je als mens vanaf de grond meer kracht met je armen en handen zetten, en dus meer druk op het paardenhoofd uitoefenen, dan vanaf de rug van een paard (met je voeten los van de grond).

Breekbaarheid en gevoeligheid neus en mond

Ruiters die met bit rijden, hoor je nooit over de schade die het bit in de mond kan aanbrengen. Niemand staat bijvoorbeeld stil bij risico's van het breken van de lagen. En dat terwijl de lagen van een paard veel kwetsbaarder zijn dan de neus (dunner en smaller).
Als je bang bent om met een bitloos hoofdstel de neus van het paard te breken, waarom ben je dan niet bang dat je met een bit de kaken van het paard breekt? En als je met zoveel teugeldruk rijdt dat je denkt dat je daarmee een factuur kunt veroorzaken, wat zou die zelfde druk dan in de mond teweegbrengen, denk je?

En dan het materiaal; een neusriem van leer, nylon, biothane of touw op de neus versus metaal in de mond. En ook waar het materiaal zich bevindt; het neusbot bedekt met huid en vacht versus de mond bedekt met dun en geïnnerveerd mondslijmvlies, en dan laat ik de zeer gevoelige tong, wangslijmvliezen, mondhoeken en het verhemelte nog buiten beschouwing.
Het verschil in druk, gevoeligheid, kwetsbaarheid, inwerking en pijnervaring neus-mond is enorm. Meer hierover kun je lezen in mijn blog Druk in de mond versus druk op de neus / rond het hoofd.
Bekijk ook mijn video met uitleg over de gevoeligheid van de mond en de neus van het paard:

Bekijk het dus van beide kanten: wanneer je dermate onhandig of ruw rijdt dat je denkt dat je het neusbeen zou kunnen breken of beschadigen, wat denk je dat dit met de mond doet wanneer je op diezelfde manier met een bit rijdt?

bitloos hoofdstel rijden zonder bit de neus van het paard breken aanleuning

Hoe zit het dan met de hackamore?

Ik wil voorop stellen dat ik tegenstander ben van het gebruik van een hackamore of andere neusriem met een hefboomwerking die behoorlijk kunnen inwerken, omdat de hefboom de krachten verveelvoudigt. Praktijkvoorbeelden van gebroken neuzen ontbreken hier echter ook nog steeds. Er is een enorm hoge kracht nodig om het neusbot te kunnen breken. Met een hackamore met lange scharen, een bovenmatig sterke ruiter die met al z'n kracht vol aan de teugels gaat trekken èn waarbij de neusriem te laag hangt, zou je een breuk kunnen veroorzaken. Maar zo'n ruiter hoort niet op een paard te zitten en al helemaal niet met bit te rijden.

Over hefboomwerking gesproken: rijden met stang & trens (dubbele teugelvoering) is veel risicovoller dan rijden met een bitloos hoofdstel. De onderkaakring, waar de tweede teugel aan bevestigd is, is vaak vier keer langer dan de bovenkaakring tussen het bit en de kaak. Dit verhoogt de druk met een factor van vier. Dit betekent dat iedere minieme beweging van de ruiterhand al enorme impact heeft op de mond van het paard. En wanneer aan de tweede teugel wordt getrokken, kan de kinketting immense druk uitoefenen op de buitenkant van de onderkaak. Ook kan de dubbele teugel door de bovenkaakring via de bakstukken druk op het kaakgewricht èn op de neus uitoefenen. Ook belangrijk om bij stil te staan.

Botschade door het bit

Gerenommeerde paardentandartsen komen geregeld botfracturen in en rond de mond tegen bij paarden "die zich verzetten" en waarvan de eigenaar/ruiter helemaal stomverbaasd (en beschaamd) was ("goh, hoe kan dat nou?").
Uit de Veterinaire handleiding voor operatieve verwijdering van ontstoken botvlies (botwoekeringen) van de onderkaak, door Thomas J. Johnson (dit is de vertaling van de handleiding) blijkt dat deze botwoekeringen veroorzaakt worden door beschadigingen door het bit.
Veel sportpaarden lijden aan pijnlijke botwoekeringen die ontstaan zijn door verwondingen. Het gebied dat het vaakst beschadigd is, zijn de lagen, het tandenloze gebied tussen de hoeksnijtand en de tweede premolaar van de onderkaak. Soms kunnen ook verwondingen ontstaan op de lagen van de bovenkaak. De meeste paarden met botvliesontsteking op de onderkaak zijn sportpaarden die met een zwaar en stevig bitcontact worden gereden; dit zijn dressuurpaarden, gangenpaarden, western gereden paarden, renpaarden, jachtpaarden en polo-pony’s. Andere oorzaken van dergelijke verwondingen aan de onderkaak zijn paarden die op de teugels stappen, paarden die zijn vastgezet aan het bit en schade die ontstaat door diverse soorten verkeerde trainingen met bitten.
Hieruit blijkt dat er weldegelijk botschade ontstaat in de mond (kaken) door het gebruik van een bit.

Botschade in de neus is nog nergens aangetoond, ook niet wanneer we in de geschiedenis duiken.

bitloos hoofdstel rijden zonder bit de neus van het paard breken aanleuning

Tijdens diverse archeologische onderzoeken (die dus geheel onafhankelijk en objectief zijn wat bit en bitloos betreft) zijn bevindingen gedaan omtrent het bitgebruik, gebitslijtage en botschade bij paarden. In dit artikel kun je enkele samenvattingen van onderzoeken lezen.
De conclusie op basis van deze archeologische onderzoeken is dat bitloze hoofdstellen geen botschade (van de neus) veroorzaken. Botschade blijft namelijk altijd zichtbaar, ook 5000 jaar na dato of langer. Botschade aan de neus is door archeologen nog nooit aangetroffen.
Botschade is wèl aangetroffen in kaakbot en aan de eerste kiezen, waardoor archeologen kunnen zien dat deze paarden dus bereden zijn geweest, en wel met een bit.

Let op!

Met dit artikel zeg ik niet dat mensen geen schade kunnen aanrichten aan de neus van het paard. Er kan met ruw materiaal en ruwe ruiterhanden weldegelijk schade aangericht worden aan kraakbeen en huid, en dat wil je als paardenliefhebber ook niet.
En het is ook niet zo dat ruiters zonder bit hun gang kunnen gaan met een hardhandige manier van rijden "omdat dat minder erg zou zijn". Bitloos vrijwaart niemand van ruw rijden.

Gerelateerde blogs


De neus van het paard breken? is een blog van Bitloos Paardrijden.
Auteur: Petra Mensink, d.d. 30 december 2010.
Copyright ©2010 Bitloos Paardrijden, all rights reserved.