bitloos paardrijden petra mensink PMC bitloos hoofdstel cursus les

Bitloos Paardrijden

Kennisbank - Online Academy - Webshop PMC bitloos


Inrijden van je paard

Je hebt een onbeleerd paard, je wilt hem graag inrijden en dat wil je natuurlijk zo goed mogelijk doen. 'Goed' in de zin dat het paard nieuwe dingen leert en ervaringen op doet in vertrouwen en rust, en zonder dwang, pijn, angst of stress.

In dit blog leg ik het accent op twee aspecten die een grote rol spelen bij het inrijden, namelijk het hoofdstel en het zadel dat je gaat gebruiken. Je wilt immers niet dat je paard negatieve ervaringen en associaties krijgt met het harnachement en fysieke of mentale klachten gaat ontwikkelen. Daarom is het essentieel dat je hier een weloverwogen keuze in maakt, zowel in het belang van je paard als jullie relatie.

Het hoofdstel - bit of bitloos

In je keuze tussen een bit of een bitloos hoofdstel zou je het volgende moeten weten.
Wanneer het veulen wordt geboren, heeft het 4 melksnijtanden en 8 melkkiezen. Al vrij snel daarna komen de nog ontbrekende tanden en kiezen door, en tegen de tijd dat het paard 2 jaar is, heeft het een set van 24 tanden en kiezen.
Wanneer het paard ongeveer 2,5 jaar is, begint het wisselen; de permanente, volwassen tanden en kiezen gaan de tijdelijke melktanden en -kiezen vervangen. Wanneer het paard ruim 5 jaar is, heeft het een volledig gebit met 36 tot 40 permanente elementen: 12 snijtanden, 12 premolaren en 12 molaren (en 4 hengstentanden bij hengsten en ruinen en sommige merries).

Wat gebeurt er nog meer tijdens het wisselen.

  • Het wisselen van een tand of kies kan gedurende enkele dagen tot een week erg pijnlijk zijn voor het paard.
  • De wortels van de permanente kiezen beginnen zich te ontwikkelen. De onderkaak gaat zich hervormen en bereidt zich voor op de tandverlenging. Het bot over deze wortels is vrij dun en de wortels kunnen gemakkelijk worden beschadigd.
  • Tijdens het ontwikkelen van de wortels kunnen bulten ontstaan, voelbaar als bobbels onder de kaak, ook wel eruption bumps genoemd. Dit maakt het hele gebied in de onderkaak enorm gevoelig.
  • De wortels van de melktanden en -kiezen lossen op en de melkelementen worden omhoog geduwd. Deze komen niet altijd meteen goed los en blijven als 'doppen' op de nieuwe kiezen zitten, wat vrij pijnlijk is voor het paard.
  • Vaak gaat ook het rooster hangen, waardoor de ruimte in de mond kleiner wordt en het in hebben en vooral ook de inwerking van een bit zeer pijnlijk is.
  • Hengsten en ruinen - en soms ook merries - ontwikkelen daarnaast rond hun 4e en 5e jaar in iedere kaakhelft de 4 haaktanden, ook wel de hengsten- of ruinentanden genoemd. Deze tanden blijven soms steken onder het tandvlees, wat voor pijnlijke ontstekingen kan zorgen.
  • Het kan gebeuren dat een wolfskies niet doorgroeit tot boven het tandvlees, de 'blinde wolfskiezen'. Ze worden dan gemakkelijk in het tandvlees terug gedrukt door de druk van het bit of wanneer het paard op harde voorwerpen kauwt. Deze blinde wolfskiezen zijn voor het paard vaak erg pijnlijk. Wanneer er met een bit wordt, dan is het een absolute must dat de wolfskiezen vakkundig verwijderd worden.
  • Doordat de boven- en onderkiezen die op elkaar staan en elkaar in evenwicht houden niet tegelijkertijd gewisseld worden en daardoor tijdens het wisselen niet mooi op elkaar aangesloten staan, kunnen scherpe haken ontstaan. Deze haken kunnen wonden en pijn veroorzaken in het wangslijmvlies, het tandvlees en de tong.

gebit van het paard paardengebit

Twee melkkiezen die als doppen uiteindelijk losgekomen en uitgevallen zijn. Je ziet de scherpe puntjes en randjes, waar het paard behoorlijk last van kan hebben.

Bitloos inrijden

Nu je weet dat de jonge paardenmond t/m het 5e levensjaar behoorlijk gevoelig en kwetsbaar is, besef je vast ook dat de aanwezigheid en inwerking van een bit een grote no-go is, met name in de eerste 5 jaar. En dat het raadzaam is om je paard bitloos in te rijden. De ligging en werking van een bit is namelijk altijd pijnlijk, stressvol en schadelijk voor je paard.
Omdat de leeftijd van 5 jaar in principe ook nog te jong is om in te rijden, kun je wel alvast beginnen met de voorbereiding op het inrijden, zoals grondwerken, rechtrichten, werken aan de lange lijn(en) of het lange teugelwerk. Kies dan voor een zacht en goed passend bitloos hoofdstel of kaptoom. Op die manier kun je het paard trainen met de meest zachte en subtiele hulpen en voorkom je pijn, stress, onbegrip, trauma, angst en ook een stuk defensiviteit en aversie bij het paard.

Het zadel

Het lijkt voor de hand liggend dat je een zadelpasser laat komen om een zadel aan te laten meten, zodat je zeker weet dat je gaat starten met een zadel dat optimaal past en comfortabel is voor je paard.
Toch adviseer ik om het paard basis in te rijden zonder zadel, het liefst met een barebackpad dat gevuld is met drukverdelend materiaal zoals vilt of memory foam. Bij het paardrijden vinden er namelijk legio aan bewegingen en krachtuitwisselingen plaats tussen paard, ruiter en zadel. Het paard, de ruiter en het zadel zijn tijdens het rijden dan ook een drie-eenheid die je niet los van elkaar kunt zien.

Zadels op de rug van het paard leggen en dat "passen" noemen, is zinloos. Het is essentieel dat de ruiter in het zadel gaat zitten, zodat er gekeken en gevoeld kan worden of het zadel de juiste pasvorm en ligging heeft voor de combinatie paard-ruiter. Vervolgens is het noodzakelijk dat er met het zadel wordt gereden, om tijdens en na het rijden te kunnen beoordelen of er ook in beweging voldoende vrijheid is voor de wervelkolom, de lendenen en de schouderpartij. Ook moet beoordeeld worden of het zadel in beweging stabiel en comfortabel blijft liggen en dus niet gaat schuiven, drukken, knellen, wringen, klapperen of wrijven. Alleen dan is er zekerheid of het zadel een goede match is voor beide. Dit geldt ook voor flexibele en boomloze zadels, aangezien juist deze zadels zich onder het ruitergewicht en in beweging gaan 'vormen en zetten'.

Basis

Waar ruiters tegenaan kunnen lopen, is dat ze niet zonder zadel op hun nog groene paard durven te gaan zitten, omdat ze wat angstig zijn dat het paard 'iets doet' en ze komen te vallen. In mijn optiek is er dan onvoldoende basis gelegd om het paard überhaupt in te gaan rijden. De basis voor het inrijden bestaat onder andere uit:

  • Het hebben van een onafhankelijke, stabiele en gebalanceerde zit.
  • Het aanleren en bevestigen van de hulpen vanaf de grond.
  • Bewust zijn van je eigen lichaamshulpen (houding, zit, focus en energie).
  • Het tempo aanhouden waarin het paard het vertrouwen en het plezier behoudt. Wanneer het paard angstig wordt en daardoor bijvoorbeeld gaat bokken of rennen, dan is het tempo te hoog en zijn de stappen te groot geweest.
  • Vertrouwen, tijd, geduld, begrip, rust en plezier.

Met een solide basis is het inrijden van het paard een geweldig leuk en ontspannen proces, wat het ook behoort te zijn. De cursus Mèt je paard rijden is hierbij een hele mooie en leerzame ondersteuning.
Het kan wel fijn zijn om een assistent te hebben die het paard vanaf de grond begeleidt; dit geeft zowel het paard als de ruiter wat meer steun en vertrouwen in hun nieuwe ervaringen.
Wanneer het stappen met barebackpad lekker ontspannen gaat en het paard ook helemaal gewend is aan z'n ruiter en diens gewicht en bewegingen, dan kan de draf geïntroduceerd worden. Eerst een paar pasjes en korte stukjes draf, en per keer telkens wat uitbreiden.

paard inrijden zadelmak ruitermak maken zadels passen

Zadelmak maken

Je kunt een paard wel zonder ruitergewicht laten wennen aan een zadel dat in eerste instantie niet optimaal passend hoeft te zijn. Met een zadel dat in ieder geval niet klappert of knelt kun je het paard vertrouwd maken met het op- en afzadelen en aansingelen, en bijvoorbeeld met het paard aan de hand gaan lopen terwijl hij een zadel op z'n rug heeft. Zo maak je het paard spelenderwijs vertrouwd met een zadel.

Zadels passen

Zodra het paard met barebackpad en ruiter meerdere stukjes kan draven, en ook gewend is aan een zadel op z'n rug en aan het op- en afzadelen, kunnen zadels gepast gaan worden. De zadelpasser kan dan in beweging en met de ruiter in het zadel goed beoordelen welk zadel optimaal passend en comfortabel is.
Ook kun je nu zelf heel goed voelen hoe je paard reageert en kun je zijn bewegingen en gedrag vergelijken met het rijden zonder zadel, wat voor jou een indicatie is welk zadel je paard wel en niet prettig vindt.
Hierna kun je met een passend en comfortabel zadel in alle vertrouwen verder met het inrijden van je paard. Hoe de ligging van het zadel in een later stadium in de galop zal zijn, is dan nog niets over te zeggen, aangezien de galop een heel andere beweging is dan de stap en de draf. En hoe de pasvorm van het zadel na verloop van tijd zal zijn, valt ook nog weinig over te zeggen; het paard zal na het zadelpasconsult hoogstwaarschijnlijk nog veranderen in bespiering, en een jong paard t/m het 7e à 8e levensjaar ook qua conformatie. Daarom is het na verloop van tijd raadzaam de zadelpasser meerdere keren nogmaals uit te nodigen.

Zadels passen na revalidatie

Hetzelfde geldt wanneer het paard na een revalidatieperiode van rugklachten een nieuw zadel nodig heeft.
Wanneer je na de revalidatie het rijden weer wilt oppakken en een zadelpasser wilt laten komen, dan kun je ook het beste eerst met een barebackpad gaan rijden. Op die manier kan het paard weer in alle rust wennen aan het aansingelen, het opstappen en het bereden worden, en het vertrouwen krijgen dat het rijden geen pijnlijke aangelegenheid meer is. Ga ook een paar keer op- en afzadelen met je oude zadel, zonder er mee te rijden, zodat je je paard weer het vertrouwen kunt geven dat opzadelen geen pijn meer tot gevolg heeft. Op deze manier is de zadelpasser niet de aangewezen persoon die dit moet doen; dit stukje voorbereiding is aan de eigenaar zelf.
Zodra het paard zich vol vertrouwen laat opzadelen en zonder zadel de ruiter laat opstijgen en ook lekker ontspannen kan stappen en draven (en het liefst ook galopperen), dan kunnen zadels gepast gaan worden. Dan is voor de zadelpasser ook goed beoordelen of spanning of ontspanning gerelateerd is aan de zadels of aan het oude zadeltrauma bij het paard.

Opstijgen zonder zadel

Nu komt de vraag hoe je dan op je paard komt zonder zadel en dus zonder beugels. Dat kun je doen met een hoge opstaphulp, en wel zodanig hoog dat je je voet niet in de stijgbeugel hoeft te zetten, en meteen een been over de rug kunt leggen en kunt gaan zitten. Als je geen hoge kruk of iets dergelijks hebt, dan kan iemand je wellicht een voetje geven bij het opstijgen en je omhoog duwen.
Ook na het inrijden is het raadzaam voor het opstijgen een opstaphulp te gebruiken.

paard inrijden zadelmak ruitermak maken zadels passen

Ik ben me ervan bewust dat niet iedereen zich in deze visie kan vinden, en dat is oké. Sta er in ieder geval bij stil dat wanneer een zadel niet optimaal past of wanneer je paard het zadel niet fijn vindt, dat dit impact heeft op hoe hij zich tijdens het inrijden voelt en gedraagt. En realiseer je dat het paard niet vervelend, lui, dwars of ongehoorzaam is wanneer hij op zijn (enig mogelijke) manier op het zadel reageert. Laat het inrijden ook voor het paard een geweldig leuk avontuur zijn, en zolang je het allerbeste wilt en de tijd neemt voor je paard, dan komt het uiteindeijk helemaal goed!

Hulp & advies

Wanneer je een weloverwogen keuze wilt maken voor een bitloos hoofdstel, multibridle of kaptoom, dan kun je een afspraak maken voor een bitloos consult of gebruikmaken van de bitloos testservice. Je kunt dan vanaf de grond aan de hand gaan ervaren op welk systeem je paard het beste reageert. De zachte optomingen uit de PMC bitloos lijn zijn qua comfort, pasvorm en maatvoering de beste keus voor je paard, zodat je paard van begin af aan leert te reageren op de meest zachte hulpen.

Heb je al een zadel en/of hoofdstel aangeschaft voor je paard en wil je er zeker van zijn dat deze goed passen en comfortabel zijn voor je paard? Lees dan wat ik voor jou en je paard kan betekenen met een zadel/hoofdstel fitting.

Online cursus 'Mèt je paard rijden'

Als je het fijn vindt in je eigen tijd en in je eigen tempo hulp en begeleiding te krijgen bij het inrijden van je paard, dan zul je enorm geholpen zijn met de online cursus Mèt je paard rijden. In deze cursus begin je met de facetten van de basis, waarna je gaat werken aan je zit en alles wat daarbij komt kijken, en zul je groeien in (aan)voelen, ontspanning, vertrouwen en meer plezier met je paard.
De cursus is geschikt voor jou als je een goede start wilt maken, jezelf wilt ontwikkelen als ruiter en partner van je paard en een sterke en veilige basis wilt leggen.

Lees hier alles over de cursus.

Gerelateerde blogs


Inrijden van je paard is een blog van Bitloos Paardrijden.
Auteur: Petra Mensink, d.d. 4 oktober 2016, aangevuld d.d. 24 juli 2018.
Copyright ©2016 Bitloos Paardrijden, all rights reserved.