bitloos paardrijden petra mensink PMC bitloos hoofdstel cursus les

Bitloos Paardrijden

Kennisbank - Online Academy - Webshop PMC bitloos


Kruislingse bitloze hoofdstellen

bitloos hoofdstel rijden sidepull kaptoom optoming les cursus aanleuning

Steeds vaker lees ik misvattingen, aannames en napraterij over kruislingse bitloze hoofdstellen, met name over het kaakgekruist systeem.
In dit blog geef ik uitleg over de (in)werking van kaakgekruist en zet ik de meest gelezen fabels uiteen.

Inwerking

Wanneer de ruiter druk op de teugels zet, ontstaat er via de teugels druk op de kruislingse bandjes of koorden, het kopstuk en de neusriem. Deze druk voelt het paard op de kaken, wangen, achter de oren en op de neus. In tegenstelling tot de andere bitloze systemen, zoals bijvoorbeeld de sidepull en kingekruist, wordt de druk bij kaakgekruist dus verdeeld over het gehele hoofd. Omdat de teugeldruk over het hoofd verdeeld wordt, betekent dat dus een lagere druk op de neus van het paard dan wanneer er met dezelfde teugeldruk met een sidepull of kingekruist wordt gereden (ervan uitgaande dat de neusriem van alledrie even breed en zacht is). Immers, hoe groter het oppervlak, hoe meer drukverdeling, hoe lager de druk.

Werking

Als je de rechterteugel aanneemt, en daarmee je paard naar rechts vraagt, krijgt het paard aan de linkerkant een lichte druk op de wang en neus en wat achterwaartse druk aan de rechterkant van het hoofd. Bij het halthouden komt er gelijkmatige druk op het hele paardenhoofd.
Hier is niets "tegengestelds", "onlogisch" of "verwarrends" aan. Dit werkt namelijk bij iedere optoming zo en zelfs bij een bit werkt dit op deze manier.
Als je bij een bit of sidepull de rechterteugel aanneemt, ontstaat er namelijk ook druk aan de linkerkant en wat achterwaartse druk op de rechterkant van de mond (bit) of neus (sidepull). En wanneer de rechterteugel je buitenteugel is en je wilt je paard buiging of stelling laten nemen naar links, dan vraag je dit door middel van je zit en eventueel met iets ondersteuning van de binnen(linker)teugel. Met de buiten(rechter)teugel kun je deze buiging of stelling lichtjes onderhouden, doordat de positie van de teugel en daarmee de richting van de druk niet 'van rechts' komt maar van schuin-achter-boven, vanuit de positie van de ruiter.
Dit werkt zo met een bit, met een sidepull, met een kruislings systeem en welk bitloos systeem dan ook. Het enige verschil is dat een bit inwerkt op de mond (mondhoeken, lagen, tong, verhemelte), en dat een bitloos hoofdstel inwerkt op de neus en bij kaakgekruist ook op de wangen en nek. Het effect van zijwaartse en achterwaartse druk is hetzelfde. Het grootste verschil is dat de inwerking van een bit pijnlijk is, en alleen al de aanwezigheid ervan zorgt voor spanning en angst. En dat een bitloos hoofstel over het algemeen een vriendelijke inwerking heeft, mits de neusriem - en de kruislingse bandjes van het kruislings systeem - breed en zacht is, zoals dat bij de PMC hoofdstellen het geval is, en we het nièt hebben over een hefboomwerking zoals de hackamore.

release kruislings bitloos
De PMC Croce; de juiste maatvoering, grote O-ringen op de juiste plek, platte bandjes èn een brede, zacht gepadded neusriem, kopstuk en kinriem.

Tot zover de werking van kaakgekruist en de inwerking door middel van teugeldruk door de ruiter.
Dan volgen nu de meest gelezen fabels omtrent het kaakgekruist systeem.

Fabels

Met een kaakgekruist hoofdstel heb ik meer te zeggen/meer controle.
Veel ruiters denken dat ze met een kaakgekruist hoofdstel meer inbreng hebben vanwege het feit dat de ruiter ook kan inwerken op de nek en wangen van het paard en dat druk op deze extra locaties zorgt voor meer controle. Wellicht komt deze misvatting mede door het gehanteerde puntensysteem van een ander bitloos merk, waar het kaakgekruist systeem de score heeft van 5, oftewel 'de meeste inwerking'. Dit is dus onjuist. In hoeverre een bitloos hoofdstel inwerkt, is namelijk grotendeels afhankelijk van de neusriem. De neusriem van een bitloos hoofdstel bepaalt hoe vriendelijk of hoe streng de inwerking is (de ruiterhand en rijstijl buiten beschouwing gelaten). Een smalle, dunne, ronde en/of harde neusriem werkt scherper is dan een brede, dikke, platte en zachte neusriem. Dit heeft alles te maken met drukverdeling. Een sidepull met een dunne neusriem werkt dus scherper in dan een kaakgekruist hoofdstel met een brede neusriem.
Als je 'controle' wilt over je paard, lees dan mijn blog Wat wil je echt?.

Ronde bandjes of koorden geleiden beter dan platte bandjes.
In de praktijk is gebleken dat hier nauwelijks verschil in is. Wel is het belangrijk dat de platte bandjes smal zijn (12 à 14 mm), omdat bredere bandjes wel trager glijden en releasen. Het belangrijkste in de keus voor plat of rond is de inwerking. Platte bandjes hebben een groter oppervlak dan ronde koorden en werken daarom vriendelijker in. Koorden hebben vanwege de ronde vorm een zeer klein oppervlak en werken daardoor scherper in.

Kaakgekruiste hoofdstellen hebben een slechte release.
Of een hoofdstel wel of geen goede release heeft, is afhankelijk van meerdere factoren. Een kaakgekruist hoofdstel met een optimale release herken je aan het volgende.

  • Grote ringen; deze geleiden de kruislingse bandjes beter dan kleine ringen. Hoe beter de geleiding, hoe beter de release.
  • Grote ringen die vanaf de ruiterpositie (dus van schuin bovenaf) goed geleiden. D-ringen geleiden derhalve niet en stagneren de release.
  • De grote ringen liggen onder/achter (het verlengde van) de mondspleet; hierdoor hoeven de kruislingse bandjes slechts een kleine afstand af te leggen om te kunnen releasen. Hoe verder de ringen naar voren op de neus liggen, hoe groter de afstand en hoe slechter de release is.
  • Gladde, soepele kruislingse bandjes; deze glijden gemakkelijker door de ringen dan stroeve, stugge bandjes. Hoe gladder en soepeler de bandjes zijn, hoe beter de release is.
  • Smalle kruislingse bandjes van 12 à 14 mm breed; deze glijden makkelijker door de ringen dan brede of dikke bandjes. Hoe smaller de bandjes, hoe beter de release is. Ook niet te smal, want dan werken ze scherper in zoals dat met ronde bandjes is.
  • De juiste maatvoering; wanneer een hoofdstel - en met name de neusriem - te klein uitvalt, dan heeft dit negatieve invloed op de release.

release kruislings bitloos
De PMC Crodola; de juiste maatvoering, grote O-ringen op de juiste plek, platte bandjes èn een brede, zacht gepadded neusriem, kopstuk en kinriem.

En verder speelt mee in de release:

  • De teugels. Belangrijk is dat je rijdt met lichtgewicht teugels met lichtgewicht clips. Zware teugels bemoeilijken de release; er hangt dan te veel gewicht aan de kruislingse bandjes om goed te kunnen lossen. Bovendien zijn lichte teugels ook fijner voor het paard; hoe minder gewicht er aan het hoofd hangt, hoe prettiger het voor hem aanvoelt.
  • De beharing van het paard. Wanneer het paard veel beharing heeft onder de kaken en/of kin, dan kan dit de release belemmeren.
  • De manier van rijden van de ruiter. Wanneer de ruiter met zachte, ontspannen handen rijdt, zal de release veel beter zijn dan wanneer er met harde, gespannen en dichtgeknepen handen wordt gereden.

De kruislingse bandjes horen meteen los te komen als je de teugeldruk wegneemt.
Release betekent 'vrij van druk'. Dat hoeft niet zichtbaar te zijn, maar wel voelbaar. Als het kaakgekruist hoofdstel, de teugels, de beharing en de rijstijl van de ruiter voldoen aan bovengenoemde kenmerken, dan zit het wel goed met de release. Wanneer het hoofdstel een tijd in gebruik is en de kruislingse bandjes steeds soepeler zijn geworden, dan kan het zijn dat ze na het wegnemen van teugeldruk wèl los gaan hangen. Maar het is geen must en geen indicatie voor een goede of slechte release.
De release bij een sidepull of onderlangs systeem is overigens niet veel anders; de druk op de neus valt weg (mits deze niet strak zit), maar de neusriem komt niet persé zichtbaar los op de neus te liggen.
Noot: Zorg er bij ieder bitloos hoofdstel voor dat je minstens twee vingers tussen de neus en neusriem kunt bewegen, zodat er op de neus ook daadwerkelijk ruimte is voor een release.

De release is zo slecht dat ik ze tijdens het rijden steeds los moet trekken omdat ze zo knellen.
Wanneer dit gebeurt, dan rijdt de ruiter echt met veel te veel teugeldruk. Je moet er niet aan denken wat het paard in z'n mond zal voelen als deze ruiter met bit zou rijden. De kruislingse bandjes knellen niet uit zichzelf, dat gebeurt alleen als de ruiter met behoorlijke teugeldruk rijdt. Zoals met iedere optoming behoor je te rijden met je zit en met een licht en losjes teugelcontact, of helemaal geen teugeldruk. Wanneer de bandjes of koorden gaan knellen, neem dan je eigen rijstijl eens onder de loep.

Resumé

Let er bij aankoop dus op dat het hoofdstel de juiste maatvoering, grote O-ringen, smalle platte bandjes èn een brede, zachte, gepadded neusriem en kopstuk heeft, met de O-ringen op de juiste positie (hoe verder naar achteren hoe beter). Onderhoud de kruislingse bandjes, vooral in het begin, met lederolie of vet en eventueel wat water.
Zorg daarnaast voor lichte teugels met lichtgewicht clips, zodat er niet al te veel extra gewicht aan de bandjes komt te hangen.
Alle hoofdstellen en teugels uit de PMC bitloos lijn voldoen aan bovenstaande vereisten voor een optimale release en zijn het meest zacht en comfortabel voor het paard voor een optimale communicatie en samenwerking.

release kruislings bitloos
De PMC Croce; de juiste maatvoering, grote O-ringen op de juiste plek, platte bandjes èn een brede, zacht gepadded neusriem, kopstuk en kinriem.

PMC bitloos lijn

De PMC bitloos lijn onderscheidt zich qua paardvriendelijkheid, comfort en de juiste pasvorm voor het paard. Ook de kruislingse hoofdstellen zijn afgestemd op de anatomie van het paardenhoofd en hebben de meest zachte inwerking en een optimale release. Dit zijn:

  • Het kaakgekruiste hoofdstel Croce
  • De multibridle Crodola
  • Het kingekruist hoofdstel Dolce

kaakgekruist kingekruist bitloos hoofdstel

Ook interessant


Kruislingse bitloze hoofdstellen is een blog van Bitloos Paardrijden.
Auteur: Petra Mensink, d.d. 5 september 2019.
Copyright ©2019 Bitloos Paardrijden, all rights reserved.