www.bitloospaardrijden.info

Stang & trens

In het thema-artikel Stang & trens in het paardenmagazine BIT nummer 170 van augustus 2009 worden kort twee onderzoeken aangehaald, namelijk die van FEI-dierenarts dr. Peter Witzmann en S. van Lancker, W. van den Broeck en P. Simoens van de diergeneeskundige faculteit Gent in Belgie.

FEI-dierenarts dr. Peter Witzmann maakte röntgenfoto's van een paard met stang en trens in, om te zien wat er in de paardenmond gebeurt als de teugels worden aangenomen. Hij maakte verschillende opnamen met doorhangende teugels, met een licht contact en met een aangetrokken stangteugel. De eerste situatie (doorhangende teugels) toonde een ontspannen tong, die de mondholte vult en waar de bitten op rusten, de lippen bleven gesloten en het metaal kwam niet in aanraking met bijv. de lagen en de slijmvliezen. Zowel de tong als de slijmvliezen zagen er normaal doorbloed uit (roze). Zodra de teugel werd aangenomen, spande de tong aan, waardoor deze vlakker en harder werd en meer ruimte in de mondholte ontstond. De bitten drukten de tong in de richting van de lagen en de eerste kiezen en verwijderden zich daarbij van het gehemelte. Hoewel de lippen gesloten bleven, bleek dat de snijtanden van het paard elkaar niet langer raakten (de mond werd ondanks gesloten lippen dus wel geopend om ruimte te creëren voor de bitten).
Een opvallend punt was dat de bitten scheef in de mond lagen. Het experiment werd meerdere keren herhaald met verschillende ruiters die ervan overtuigd waren dat ze een gelijke aanleuning hadden. Toch wezen alle beelden uit dat bij aangenomen teugels zowel de stang als de trens scheef liggen en dus ongelijk inwerken. Bij een aangetrokken stangteugel werd de tong zo sterk ingedrukt dat deze achter het bit omhoog kwam en blauw verkleurde. Niet onderzocht is hoe lang deze druk moest worden aangehouden voordat de tong blauw aanliep.
Ook bekeek dr. Witzmann stangen met meer of minder tongvrijheid; hier zag hij dat bij de hoogste tongboog zelfs zonder aangenomen teugel de tong spanning vertoont. En een ergonomische stang drukte het meest gelijkmatig op de tong.
Hoewel naar zijn mening nog lang niet alle vragen zijn beantwoord over stanggebruik, geeft zijn onderzoek aan dat bij alle soorten bitten die hij testte, de tong bij normaal contact als een "beschermlaag"*) tussen de bitten en de gevoelige delen van de paardenmond liggen, wat inhoudt dat alle bitten hoe dan ook op de tong inwerken en dat het het goed mis gaat zodra de stangteugel wordt aangetrokken.

*) Hier staat "beschermlaag" terecht tussen aanhalingstekens, aangezien dit helemaal niet zo positief is. Op onze pagina De tong van het paard kun je lezen waarom de tong niet alle druk van het bit hoort op te vangen.

Een onderzoek van S. van Lancker, W. van den Broeck en P. Simoens van de diergeneeskundige faculteit Gent in Belgie naar het voorkomen van onregelmatighede in de structuur van de lagen bij paarden toonde opvallende verschillen aan tussen paarden die met bit waren gereden en 'wilde' paarden en paardachtigen, zoals zebra's.
Hoewel deze auteurs geen harde uitspraken doen, noemen zij het bit als veroorzaker van schade 'waarschijnlijk' en ook indirect. Bijvoorbeeld door de druk die op een mondhoek ontstaat, kan een spier worden aangespannen die met de lagen verbonden is. Zonder dat het slijmvlies direct wordt beschadigd, kan toch irritatie op die plek ontstaan die een paard pijn bezorgt. Bij wilde en heel jonge paarden werd deze schade niet gevonden.