www.bitloospaardrijden.info

De neus van het paard breken?

Er wordt wel eens beweerd dat je met een bitloos hoofdstel de neus c.q. het neusbot van het paard zou kunnen breken.
Nu kunnen we hier heel kort en krachtig over zijn door te zeggen dat dit onmogelijk is, maar dit artikel geeft je wellicht meer inzicht hierin.

Het neusbot van een paard is behoorlijk hard, dik en stevig. Wanneer je daar een neusriem op legt (ongeacht of deze nu van een bitloos hoofdstel of van een regulier stalhalster is), en je zet daar als mens flink veel druk/kracht op, dan kan dit geen enkele schade aanbrengen aan het neusbot.
Zoals je op de foto's kunt zien, loopt het stevige, harde, dikke neusbot vanaf de inhammen in een puntige vorm naar beneden (de neusvleugels) toe. Hoe verder naar beneden, hoe smaller en hoe dunner het neusbot is. Het uiterste puntje is dan ook kwetsbaar en eventueel - bij veel kracht - ook breekbaar. Het is dus van belang dat je de neusriem van een bitloos hoofdstel - en ook die van een stalhalster - niet op dat kwetsbare gedeelte van de neus legt, maar daarboven. In dit artikel staat uitgelegd waar de neusriem moet liggen: vlak boven de inhammen dus. Net zoals een bit juist ingehangen moet worden, moet een neusriem ook op de juiste plaats liggen.

Boogconstructie

Op bovenstaande foto's is te zien dat de neusbrug bestaat uit twee booggewelven die een variërende dikte tot ruim 2 mm doorsnee hebben.
Boogconstructies vormen van nature een sterke constructie (zie ook op wikipedia). Voor het paard is deze stevige neusconstructie van belang, aangezien hij ook zijn neus gebruikt bij een aanval of gevecht. De natuur zou een fout gemaakt hebben wanneer de neus na een flinke kopstoot al zou breken; dat gebeurt dus ook niet zo snel.
De enige manier om de neus van het paard te breken, is wanneer je voor het paard gaat staan en dan uit alle macht met bijvoorbeeld een grote moker op de neus in gaat staan beuken; dan kunnen er wel fracturen in het bot ontstaan. En dat is mishandeling. Vanaf de paardenrug met een neusriem de neus breken, dat lukt geen mens.

Het reguliere, door iedereen gebruikte stalhalster

Over het algemeen gebruikt iedereen een stalhalster bij zijn paard. Om met het paard te lopen, om het paard vast te houden bij de hoefsmid of dierenarts, om het paard vast te zetten om hem te borstelen of op te zadelen, om het paard te trailerladen en in de trailer te vervoeren, enzovoorts. Kijk eens om je heen hoe de halsters om het hoofd bevestigd zijn. Je zult ontdekken dat de meeste stalhalsters vrij laag hangen; de neusriemen liggen vrijwel allemaal onder de inhammen, op het puntvormige stukje neusbot. In feite dus te laag, vaak veel te laag zelfs. En toch is dit de gangbare gang van zaken en is het nog nooit gebeurd dat een paard z'n neus heeft gebroken tijdens bijvoorbeeld het plotseling wegspurten (schrikken, vluchten, protesteren), aan het halster hangen, losbreken, bij plotseling omhoog komen/steigeren of wat voor situaties dan ook waarbij er enorm veel druk op het halster - en dus op de neus - komt te staan. Iedereen kent (helaas) wel het getrek en gesleur en de harde rukken aan het halster vanaf de grond en niemand is bang dat hij/zij daarbij de neus van het paard zal breken. Waarom zou dit vanaf de rug van het paard anders zijn? Bovendien kun je als mens vanaf de grond meer kracht met je armen en handen zetten, en dus meer druk op het paardenhoofd uitoefenen, dan vanaf de rug van een paard (met je voeten van de grond af).

Druk met neusriem op de neus versus druk met een stuk metaal in de mond

Ruiters die met bit rijden, hoor je nooit praten over de schade die het bit in de mond kan aanbrengen. Niemand staat bijvoorbeeld stil bij risico's van het breken van de kaken. En dat terwijl de kaken van een paard veel kwetsbaarder zijn (dunner en smaller) dan de neus. Stel dat een ruiter met enorm veel druk op de teugels rijdt; wat zou deze druk dan aanrichten op de neus en wat zou deze zelfde druk aanrichten in de mond, denk je?
Een neusriem is veelal van leer of neopreen of wat voor (zacht) buigzaam materiaal dan ook en het neusbot is bedekt met huid en vacht. Een bit is van metaal en het kaakbot is bedekt met dun en geïnnerveerd mondslijmvlies. Het verschil in kracht, druk, inwerking en pijnervaring neus-mond is enorm en wordt vaak niet bij stil gestaan. Meer hierover is te lezen in het artikel Druk in de mond versus druk op de neus / rond het hoofd.
Bekijk het dus eens van beide kanten: wanneer je dermate onhandig of ruw rijdt dat je denkt dat je het neusbeen zou kunnen breken of beschadigen, wat denk je dat dit met de mond doet wanneer je op diezelfde manier met een bit rijdt?

Hoe zit het dan met de hackamore?

Laten we voorop stellen dat wij - project Bitloos paardrijden - geen voorstander zijn van het gebruik van een hackamore, in ieder geval niet wanneer er met teugeldruk wordt gereden. De hackamore kan behoorlijk inwerken vanwege de hefboomwerking. Praktijkvoorbeelden van gebroken neuzen ontbreken hier echter ook nog steeds. Er zijn enorm veel kilo's aan kracht nodig om het neusbot te kunnen breken. Met een mechanische hackamore (lange scharen), een enorm sterke ruiter die met zijn hele gewicht met alle kracht vol aan de teugels gaat hangen, zou je misschien de onderkaak van het paard kunnen breken. En heel misschien ook het kraakbeen in de neusvleugels, maar nogmaals, dan ligt de neusriem van de mechanische hackamore veel te laag.

Over hefboomwerking gesproken: rijden met stang & trens (dubbele teugelvoering) is in principe veel risicovoller dan rijden met een bitloos hoofdstel. De onderkaakring, waar de tweede teugel aan bevestigd is, is vaak vier keer langer dan de bovenkaakring tussen het bit en de kaak. Dit verhoogt de druk met een factor van vier. Dit betekent dat alleen uiterst fijne en subtiele hulpen mogen worden toegepast. Wanneer aan de tweede teugel wordt getrokken, kan de kinketting immense druk op de buitenkant van de onderkaak uitoefenen. Ook kan de dubbele teugel door de bovenkaakring via de bakstukken druk op het kaakgewricht èn op de neus uitoefenen.

Botschade door het bit

Gerenommeerde paardentandartsen komen geregeld botfracturen in en rond de mond tegen bij paarden "die zich verzetten" en waarvan de eigenaar/ruiter helemaal stomverbaasd (en beschaamd) was ("goh, hoe kan dat nou?").
Uit de Veterinaire handleiding voor operatieve verwijdering van ontstoken botvlies (botwoekeringen) van de onderkaak, door Thomas J. Johnson (dit is de vertaling van de handleiding) blijkt dat deze botwoekringen veroorzaakt worden door beschadigingen door het bit.
Veel sportpaarden lijden aan pijnlijke botwoekeringen die ontstaan zijn door verwondingen. Het gebied dat het vaakst beschadigd is, zijn de lagen, het tandenloze gebied tussen de hoeksnijtand en de tweede premolaar van de onderkaak. Soms kunnen ook verwondingen ontstaan op de lagen van de bovenkaak. De meeste paarden met botvliesontsteking op de onderkaak zijn sportpaarden die met een zwaar en stevig bitcontact worden gereden; dit zijn dressuurpaarden, gangenpaarden, western gereden paarden, renpaarden, jachtpaarden en polo-pony’s. Andere oorzaken van dergelijke verwondingen aan de onderkaak zijn paarden die op de teugels stappen, paarden die zijn vastgezet aan het bit en schade die ontstaat door diverse soorten verkeerde trainingen met bitten.
Hieruit blijkt dat er weldegelijk botschade ontstaat in de mond (kaken) door het gebruik van een bit.
Botschade in de neus is nog nergens aangetoond, ook niet wanneer we in de geschiedenis duiken.

Tijdens diverse archeologische onderzoeken (die dus geheel onafhankelijk en objectief zijn wat bit en bitloos betreft) zijn bevindingen gedaan omtrent het bitgebruik, gebitslijtage en botschade bij paarden. Op deze pagina kun je enkele samenvattingen lezen.
De conclusie op basis van deze archeologische onderzoeken is dat bitloze hoofdstellen geen botschade (van de neus) veroorzaken. Botschade blijft namelijk altijd zichtbaar, ook 5000 jaar na dato of langer. Botschade aan de neus is door archeologen nog nooit aangetroffen.
Botschade is wèl aangetroffen in kaakbot en aan de eerste kiezen, waardoor archeologen kunnen zien dat deze paarden dus bereden zijn geweest, en wel met een bit.

Let op!

Met dit artikel zeggen we niet dat mensen geen schade kunnen aanrichten aan de neus van het paard. Er kan met ruw materiaal en ruwe ruiterhanden weldegelijk schade aangericht worden aan kraakbeen en huid, en dat wil je als paardenliefhebber ook niet.
En het is ook niet zo dat ruiters zonder bit hun gang kunnen gaan met een hardhandige manier van rijden "omdat dat minder erg zou zijn". Bitloos vrijwaart niemand van ruw rijden.

Video over de juiste ligging van de neusriem: