www.bitloospaardrijden.info

De reactie van Bitloos paardrijden op de column van Klaske van der Horst in horses.nl, editie 14 november 2011

Is bitloos vooral voor jezelf en niet voor je paard?

Klaske van der Horst heeft haar column de titel "Bitloos: vooral voor jezelf, niet voor je paard" gegeven en probeert ze de lezers op een zijspoor te zetten, totaal voorbijgaand aan de werkelijkheid die juist zo leerzaam en belangrijk is.
De column kun je hier lezen en hier onder staat de tekst in stukjes geknipt (Klaske van der Horst in schuingedruk bruin) met ons commentaar er tussen.

Rijden zonder bit, wat klinkt dat mooi: een paard dat in vrijheid zijn mond kan bewegen. Geen wondjes door een niet passend bit; geen pijn of spanning door teveel druk op de tong of de lagen en geen risico op beschadigingen van het gehemelte. Op een blauwe maandag verruilde ik het hoofdstel voor een halster. Het leek me vriendelijker voor het paard. Het paard liep er heerlijk op. Ik kon hem nageeflijk rijden. Ik concludeerde dat hij het fijner vond zonder bit. Maar bij het afzadelen ontdekte ik een schaafwond op de neus van mijn paard.
Wanneer jouw paard echt nageeflijk zou zijn geweest, dan had je niet met dermate zwaar teugelkracht gereden zoals je dat blijkbaar hebt gedaan. Nageeflijkheid zit niet in de voorkant van het paard en bewerkstellig je niet met de teugels. Bij echte nageeflijkheid had je met een heel licht contact, of zelfs met doorhangende teugels kunnen rijden en was er geen schaafwond ontstaan. Het kan zijn dat er wat vuil of zand aan de binnenkant van het halster zat, of een loszittend stiksel of ruw plekje of iets van dien aard; dat maakt bitloos niet 'slecht' en ook in dat geval ligt de verantwoordelijkheid daarvan bij de ruiter. En ook dan is nog steeds de rijstijl de oorzaak van de schaafwond. Iets kan niet schuren zonder beweging (door wat men ook wel noemt: zaagjes, rukjes, plukjes, sponsjes in de teugels). Je hebt dus te veel met de teugels gedaan en dat zegt iets over je rijstijl. Jammer dat je dit niet ziet, Klaske. Want in plaats van nu naar bitloos te wijzen als 'boosdoener', zou het zinvoller zijn om bij jezelf te rade te gaan. Daar kun je als ruiter alleen maar van leren en beter van worden.
Heb je trouwens ooit na het rijden in de mond van je paard gekeken? Grote kans dat daar in de loop der jaren nòg grotere schade is ontstaan. Maar ja, de mond zit dicht, voor een goede mondinspectie heb je een mondklem nodig, dus schade aan de lagen, tong, wangslijmvliezen en voorste kiezen, dat zie je niet met het blote oog.

Bitloos is niet bewezen paardvriendelijker.
Toch wel hoor. Blijkbaar heb je maar weinig tot geen kennis van de anatomie, fysiologie, neurologie en de tong van het paard. En heb je ook nooit kennis genomen van de diverse onderzoeken en artikelen over bit en bitloos.

Paarden vertonen evenveel conflictgedrag met een bitloos hoofdstel en de inwerking van een bitloos hoofdstel is vergelijkbaar met een Pessoa- of Pelham bit. Dit kwam naar voren op het ISES-congres.
Dit heb je dan helemaal verkeerd begrepen, en/of de spreker op dat congres begrijpt er niet zoveel van. Een pessoa en pelham bit werken door middel van een hefboomwerking. Het enige bitloze hoofdstel dat een hefboomwerking heeft, is een hackamore. En daar gaat jouw column niet over.

Wetenschappers onderzochten het Dr. Cook bitloos hoofdstel. Hieruit bleek dat voor een overgang naar halthouden met ‘Dr. Cook’ dezelfde teugeldruk nodig is als met een Pelham- of Pessoa-bit.
Dit is onmogelijk. Druk is de hoeveelheid kracht per bepaald oppervlak. Doordat de pelham en de pessoa een hefboomwerking hebben, komen de krachten via de teugels 2 tot 4 keer sterker door in de mond van het paard. Hierdoor hoeft de ruiter simpel gezegd 2 tot 4 keer minder hard in te werken; de ruiter heeft met een pessoa of pelham namelijk altijd minder druk in z'n handen dan het paard in z'n mond heeft. Dit verschil is significant en daarom "werkt het zo fijn": de ruiter hoeft weinig te doen en het paard reageert al snel op de kracht- en pijninwerking in z'n mond. Dit is tegenstelling tot het kruislings systeem van Cook; hier heeft het paard een enorm groot drukoppervlak, namelijk verdeeld over het hoofd. Hoe meer kracht de ruiter zet, hoe meer dit wordt verdeeld over het hoofd en hoe meer de ruiter de kracht zelf in z'n handen zal voelen. Wil je eenzelfde kracht-/pijninwerking hebben bij een kruislings hoofdstel als bij een pelham of pessoa bit, dan zul je als ruiter een behoorlijke hoeveelheid kracht moeten zetten, zoveel dat dit in de praktijk dan ook niet lukt.
In de artikelen Krachten, Teugeldruk en Bitten kun je hier meer over lezen.

Ook de krachten op de neus en nek zijn met het bitloos hoofdstel vele malen groter dan de gegeven teugeldruk, ontdekte Dr. Clayton. Dit heeft te maken met het ontwerp: de linkerteugel is via een kruislings systeem onder de kaak en via de nek verbonden met de rechterteugel.
Het ontwerp van het kruislings systeem zorgt juist voor verdeling van de krachten en dus minder druk. Teugelkrachten werken inderdaad door in de mond en op de neus/het hoofd van het paard, laat dit duidelijk zijn. Maar de krachten in de mond met een bit werken veel sterker door. Krachten en druk in de mond zijn overigens door Clayton nooit gemeten. Er is nog geen enkel onderzoek geweest waarin kracht- of drukmeters tussen het bit en de lagen zijn gelegd om daar de kracht of druk te meten. Er is dus geen vergelijk. En het statement dat er zonder bit meer krachten (of bedoel je druk?, je haalt dit dikwijls door elkaar namelijk) zouden zijn dan met bit is dus ongegrond.
Feit is dat de druk bij een bit altijd hoger is dan bij een bitloos hoofdstel. En feit is dat het verschil in druk bij een hefboombit zoals een pessoa of pelham significant hoger is dan bij een kruislings hoofdstel. Dit omdat het oppervlak van de neus en van het hoofd altijd groter is dan het oppervlak van de mond. Druk is evenredig aan het oppervlak waar de kracht op uitgeoefend wordt. Meer uitleg hierover vind je in het artikel Krachten. Wel kan het zijn dat ruiters die gewend zijn met een bit en veel met de teugels te rijden (in plaats van met hun zit) en bezig zijn met de voorkant van het paard (de welbekende krul), inderdaad zonder bit met meer teugelkracht rijden dan met bit. Juist omdat ze meer kracht zullen moeten zetten om die krul te bewerkstelligen; het werkt minder streng in, het is minder pijnlijk en er is veel minder druk, dus het duurt veel langer voordat het paard de druk ervaart die het gewend is om op te reageren. Dit is een eyeopener dat de ruiter niet zo vriendelijk rijdt, en is in geen enkel opzicht een 'bewijs' dat bitloos onvriendelijk zou zijn.

Toch zijn er inmiddels heel wat mensen die bitloos rijden. Zelfs de KNHS organiseert wedstrijden met bitloze optoming. Ik denk dat ruiters kiezen voor bitloos vanuit hun eigen emotie en te weinig kijken naar het paard.
Het tegendeel is waar. Juist mensen die de overstap naar bitloos maken, doen dit voor hun paard. Omdat ze zijn gaan inzien dat een bit onprettig tot pijnlijk is voor het paard. De keus voor bitloos is weloverwogen gemaakt. Nièt voor hen zelf, want zonder bit is het veel harder werken voor de ruiter, zonder bit komt het namelijk ècht op je rijvaardigheid en de relatie met je paard aan.

En dat kun je ze niet eens kwalijk nemen. Wij mensen denken vaak antropomorf: we dichten menselijke eigenschappen toe aan niet-menselijke wezens, zoals paarden. "Mijn paard vindt het leuk om te werken", zeg je dan. Of: "Mijn paard vindt dit onderdeel moeilijk", of: "Hij maakt misbruik van de situatie". Maar, we weten helemaal niet of dit ook zo is.
En wat denk je van "Mijn paard vindt een bit helemaal niet erg", "Mijn paard vindt een bit veel fijner dan een neusriem", "Mijn paard kan die oefening niet zonder bit en met bit wel" etcetera. Allemaal antropomorfisme, omdat de ruiter liever en makkelijker met bit rijdt.

Wat we wel weten is dat we selectief en subjectief zijn in onze waarnemingen. We creëren onze eigen waarheden. Als we ergens van overtuigd zijn, onthouden we alles wat ons denkbeeld ondersteunt. Al het andere bestempelen we als negatief, ongeloofwaardig, niet betrouwbaar of we vergeten het gewoon. Dit heeft te maken met de self fullfilling prophecy.
Helemaal mee eens hoor, Klaske. Daarom rijden de meeste mensen nog steeds of weer met bit. Omdat "we" dat al duizenden jaren zo doen en omdat "het bit heus zo onvriendelijk en schadelijk niet is". De bitloze voorstanders worden dan ook als negatief ervaren en als ongeloofwaardig en onbetrouwbaar bestempeld, precies zoals jij zegt.

Toen ik mijn paard zonder bit reed, heb ik puur antropomorf gehandeld: ik heb mijn menselijke gevoelens op het paard geprojecteerd. Ik dacht dat mijn paard het fijn vond zonder bit: hij deed immers wat ik van hem vroeg. De self fulfilling prophecy was groeiende. Totdat ik de schaafwond ontdekte. Mijn paard had misschien wel pijn ondervonden van het schurende halster, maar dat niet laten merken.
Jouw paard laat zijn pijn dus ook niet merken wanneer je met bit rijdt. Realiseer je dit goed!
En inderdaad, wanneer een ruiter met een ongeschikt halster gaat rijden en dermate veel teugelkracht en inwerking gebruikt dat het halster gaat schuren, dan vindt een paard dat niet fijn. Simpelweg omdat het geen fijne ruiter is, ook niet mèt bit.

Nu weet ik dat een goede prestatie van een paard niet per definitie hetzelfde is als een goed welzijn. Een paard laat lang niet altijd zien in zijn gedrag dat hij pijn of ongemak heeft. Dit werd bevestigd tijdens het ISES-congres. Natuurlijk gezien is het ook logisch: een roofdier pikt als eerste de zwak uitziende prooien uit. En een paard is een prooidier.
Precies. Goed dat je dit inzicht hebt gekregen! Nogmaals: jouw paard laat zijn pijn dus ook niet merken wanneer je met bit rijdt.

Bij de keuze voor wel of geen bit zou eenieder eens kritisch naar zichzelf moeten kijken: kijk ik echt naar de behoefte van het paard of ga ik toch stiekem uit van mijn eigen belang?
Weer helemaal mee eens, Klaske. De meeste ruiters kiezen vanuit eigenbelang en kiezen dan ook voor een bit. Jij nu ook. Want in plaats van dat jij nu kritisch naar jezelf hebt gekeken en bent gaan inzien dat jij wellicht te veel met de teugels rijdt en inwerkt, geef je de schuld aan bitloos.

En als we dan echt naar het paard kijken, hebben we een hele waslijst: de vorm en grootte van het paardenhoofd en de ruimte in de mond voor een bit. Maar ook het temperament, de lichaamsbouw en de ervaring van het paard met hoofdstellen, bitten en training. Het gedrag mogen we zeker niet vergeten: het paard uit zo of het ongemak of pijn ervaart. Maar laat je niet misleiden: het ene paard uit dit direct; het andere laat niks merken. De invloed van de ruiter immens: de ruiterhand bepaalt uiteindelijk hoe groot de druk op de paardenhoofd of de mond is.
Klaske, deze column van jou getuigt van enorm veel misvattingen, onwetendheden en niet zulke goede/vriendelijke rijvaardigheden. Advies voor jou: Neem les van iemand die jou nièt stimuleert om met zoveel teugelkracht te rijden zoals je dat nu doet. Laat de teugels voor wat ze zijn en leer rijden met je zit, houding en focus. Het heeft geen zin om je paard in de krul te rijden, je schaadt daarmee je paard, dat is nu door deze ene keer rijden met een halster wel duidelijk geworden. Volg dan ook je eigen woorden: kijk eens kritisch naar jezelf.

Tot slot nog dit, Klaske.
Stel dat een ruiter die al jarenlang bitloos rijdt een keer met bit gaat rijden en vervolgens een column schrijft met de titel "Bit: vooral voor jezelf, niet voor je paard". En dat ze schrijft: "Ik kon hem nageeflijk rijden. Ik concludeerde dat hij het fijner vond met bit. Maar bij het afzadelen ontdekte ik een wond op de tong van mijn paard." en: "Ik dacht dat mijn paard het fijn vond met bit: hij deed immers wat ik van hem vroeg. De self fulfilling prophecy was groeiende. Totdat ik die wond ontdekte. Mijn paard had misschien wel pijn ondervonden van het inwerkende bit, maar heeft dat niet laten merken.".
De lezers zouden achterover vallen van ontzetting en ze zouden de columniste haarfijn duidelijk maken dat ze hardhandig heeft gereden, op een verkeerde manier het bit heeft gebruikt en dat men niet op deze manier behoort te rijden. Nietwaar?

Uiteindelijk blijft de grote vraag of je inderdaad met een halster hebt gereden en je paard een schaafwond op je neus had, of dat deze column een verzonnen verhaaltje is om bitloos in een negatief daglicht te zetten. Hoe dan ook, van welke kant we het ook bekijken, er kunnen grote vraagtekens gezet worden bij je column.