www.bitloospaardrijden.info

Bitloos buitenrijden

Bitloos rijden in de rijbak wordt over het algemeen nog wel geaccepteerd, maar bitloos de straat op, het bos in of de heide over, daar wordt nog vaak van gedacht dat dit gevaarlijk is, dat je zonder bit geen 'rem', geen 'stuur' en geen 'controle' zou hebben. Dit is echter een grote misvatting. De rem is de bereidheid van het paard om te stoppen, niets meer en niets minder. Wel of geen bit doet daar niets aan af. De ervaringen zijn juist ook dat een paard zonder bit veel gemakkelijker terug te nemen is dan met bit. De meeste paarden rennen in hun vlucht namelijk dwars door de pijn van het bit heen, dus zo veilig is het bit niet.
Wat veel belangrijker is, is wat je aan je paard hebt geleerd. Je "remt" en "stuurt" dus niet met je handen c.q. teugels, maar je doet veel meer met je zit, je houding, je focus en je energie. Stel je eens voor dat je paard schrikt, bang wordt en wil vluchten, en dat hij dan vervolgens een enorme pijnprikkel in z'n mond krijgt door het trekken c.q. hangen aan het bit. Gevolg is dat het paard alleen maar harder zal gaan rennen (gevaar + pijn = wegwezen!), door het bit heen rent en daardoor volledig onbereikbaar is geworden.
Het is een beperkende gedachte om met pijnprikkels te willen werken en er vanuit te gaan daarmee "zeggenschap" en "controle" over je paard te hebben. Wanneer de basis tussen paard en ruiter goed is, heb je al een belangrijke vorm van veiligheid gecreëerd. En wanneer je op pad gaat zonder scherpe inwerkingen en belemmeringen (bit, 'hulp'teugels en dergelijke), geeft dat een vorm van vertrouwen en rust voor jullie beide.

Het is gebleken dat vrijwel àlle paarden die bitloos worden gereden, veel meer ontspannen zijn. Ze lopen los, ontspannen, en kijken tijdens buitenrijden lekker relaxed om zich heen. En omdat er geen spanning meer is, zijn de schrikreacties ook minder. En wanneer er wèl een schrikreactie is, wordt er door jou niet (meer) met een pijnprikkel gereageerd, dus is de reactie na het schrikken ook weer meer ontspannen. Je kunt dus gerust stellen dat rijden zonder bit juist veiliger is dan met, en is het dus de omgekeerde wereld van wat veelal gedacht wordt.

Wanneer je het niet aandurft om zonder bit naar buiten te gaan, omdat je paard nog steeds in paniek er vandoor gaat en dat je een scherp middel nodig hebt om je paard tegen te houden in zijn/haar vlucht, of wanneer jij zelf niet voldoende vertrouwen hebt, dan zijn jullie samen nog niet klaar om de weg op te gaan; met of zonder bit! Je hebt dan een paar stappen overgeslagen, stappen die nodig zijn om een goede basis te leggen om samen op pad te gaan. Een paard is van nature right-brained, dat wil zeggen dat hij instinctmatig vanuit z'n rechterhersenhelft reageert, namelijk vluchten. Dit zijn de drie bekende F's:
- Flight (weglopen voor pijn of gevaar);
- Fight (aanvallen als pijn of gevaar dreigt);
- Freeze (apatisch worden bij pijn of gevaar, ook bij aanhoudende pijn).

Om het instinctieve vluchtgedrag van het paard te verminderen, kunnen we zijn linkerhersenhelft gaan trainen. Je kunt het paard leren om zelfvertrouwen te krijgen, om dapper te worden, om leren na te denken, om de situatie leren in te schatten en aan te gaan, om nieuwsgierig te worden, om 'het enge' als een uitdaging te leren ervaren, etc.. Dit kun je doen door middel van grondwerk, volg-, leid- en obstakeloefeningen en door veel met je paard aan de hand te gaan wandelen.
Daarnaast is de basis "vertrouwen". Door bovenstaande oefeningen, trainingen, ervaringen en omgangsvormen bouwt het paard vertrouwen op; in zichzelf ('ik durf dat wel, ik vind dat niet eng'), in de situatie (hij heeft ervaren dat hij niet opgegeten wordt door enge dingen en blijft dus kalm) en in de mens/ruiter (hij/zij is een sterke, betrouwbare leider en het paard weet en voelt dat hij bij die mens veilig is en dat die mens de situaties goed inschat, zoals een leidende merrie in een kudde dat ook doet).
Ook is het belangrijk dat de mens/ruiter zèlf alle vertrouwen heeft; in zichzelf ('ik kan dat prima aan', geen twijfel, onzekerheid, angstgedachten), in de situatie (niet bang zijn dat er iets gebeurt) en in het paard (er op vertrouwen dat het paard bij je blijft en zich veilig voelt in jouw oordeel).
Er is dus best wat voor nodig om in vertrouwen en in alle rust met je paard de weg op te gaan. Een bit bewerkstelligt dit alles niet, wees je daar goed van bewust. De schijnveiligheid van een bit zit in je hoofd, tussen je eigen oren.

In principe kun je zonder al te veel voorbereiding bitloos buitenrijden wanneer bovenstaand allemaal in orde is. Je kunt het geleidelijk aan opbouwen en begin gewoon eens lekker in de rijbak of in de wei, om het samen te ervaren en te voelen hoe dat nou is zonder bit.
Wanneer je een buitenrit wilt maken, kun je beide hoofdstellen bij je paard om doen, dus zowel die met bit als die zonder bit (wel de overbodige, dubbele riempjes eraf halen, zodat je paard daar geen hinder van heeft). De teugels aan het bit laat je liggen en doe je niets mee, en je rijdt met de teugels aan het bitloos hoofdstel. Zo heb je voor je eigen gemoedsrust het bit 'achter de hand' en kun je ervaren dat je het bit helemaal niet nodig hebt.
Wanneer je het voor je eigen gevoel aandurft, kun je het bit vervolgens wel thuis laten.

Nu rijst bij sommige mensen dan nog de vraag wat ze moeten doen in geval van verlies van controle. Ook hier geldt weer: wanneer je paard nog steeds hyperig is, in paniek er vandoor gaat en/of jij zelf wat angstig, hyperig of paniekerig bent onvoldoende vertrouwen hebt dat het allemaal wel goed zal gaan, dan zijn jullie samen nog niet klaar om naar buiten te gaan; met of zonder bit!
Indien dat allemaal wel goed zit en jullie zijn gewend aan heerlijk relaxte buitenritten, dan kàn het een keer gebeuren dat je paard in paniek raakt en jij dreigt de controle kwijt te raken. In geval van controleverlies gaan er veel paniekgedachten door je hoofd over de eventuele gevolgen die er zouden kunnen ontstaan, zoals van je paard vallen, terechtkomen in een gevaarlijke verkeerssituatie, en eventueel ervaringen uit het verleden of verhalen van anderen schieten door je hoofd. Probeer deze gedachten eerst te stabiliseren. Blijf vooral rustig, ga niet schreeuwen of trekken, ook al is dit erg moeilijk. Breng je adem terug naar beneden (naar je buik) en adem rustig in en langzaam uit. Je paard zal hier zeker op reageren. Blijf in gedachten de situatie meester, in het hier en nu. Praat op een rustige stem in op je paard en op jezelf. Hou je geluidsniveau laag; gebruik dus lage tonen, zoals ruuuustig, of hooooo, langggggzaaaammmm. Doordat je dit zegt, moet je je longen helemaal leeg maken en hierdoor ontspannen je spieren.
Probeer de reflex van hard trekken aan de teugels te voorkomen; dit heeft met of zonder bit helemaal geen zin en geeft alleen een enorme pijnprikkel waar je paard nòg harder van wil wegrennen. Het trekken is ook slechts jouw kracht tegen die van het paard en dat zul je altijd verliezen.
Ondertussen kun je voorzichtig links en rechts (onafhankelijk van elkaar) ophoudingen geven. Zo kun je ook meteen zien of je nog kunt sturen. Vaak is dit wel het geval, je gaat alleen erg hard. Als je de ruimte hebt, probeer dan op een volte te komen. Wanneer je je paard aan één kant ombuigt, wordt zijn sterke schoudergordelspier (de M. brachiocephalicus) aan één zijde aangesproken, waardoor het paard wel mòet afremmen om zijn balans te bewaren. Bedenk stellig in jezelf: "Op dàt punt staan we àbsoluut stil!". Doordat je lichtjes links en rechts ophoudingen geeft, wordt je paard weer alert op jou. Intussen doen de overige dingen van lage, rustige ademhaling en het ontspannen van je spieren ook zijn werk en sta je binnen korte tijd weer stil. Zonder enig daadwerkelijk gevaar.
Over het algemeen als het paard schrikt van iets, zal het uit zichzelf (wanneer je niets zou doen) na ongeveer 400 à 500 meter weer stil staan om het gevaarte vanaf die afstand te observeren.

De laatste zorg die mensen soms bezighoudt, is of het paard/de ruiter wel of niet verzekerd is bij bitloos rijden. Je bent altijd verzekerd wanneer je een WA verzekering hebt. Je paard valt onder de categorie huisdieren, en deze zijn binnen je WA verzekering gewoon meeverzekerd. Dus bij schade aan derden behoort je verzekering gewoon uit te keren. En wat jezelf betreft, geldt je ziektekostenverzekering.
Bij sommige verzekeraars is het wel raadzaam om voor de zekerheid aan te geven dat je een paard hebt en te checken of deze inderdaad als huisdier wordt gezien en dus meeverzekerd is.
Wel kàn het zijn dat een verzekeraar moeilijk doet wanneer er iets is gebeurt terwijl je bitloos reed. In dat geval moet je altijd kunnen aantonen dat bitloos rijden "normale omstandigheden" voor jullie zijn en dat jullie altijd probleemloos zonder bit rijden. En tegelijkertijd moet je kunnen aantonen dat de schade ook was ontstaan wanneer je paard wèl een bit in had gehad. Dit komt voort uit een wetsartikel (kapstokartikel) waarin staat dat je het geleide dier (het paard) onder controle moet hebben. Dat die controle er is, zul je dan in voorkomend geval moeten bewijzen, hetgeen achteraf niet altijd even eenvoudig is. Voorbeeld: Wanneer je met je paard tegen een fiets of auto aan loopt, is de kans erg groot dat je aangesproken wordt op de beheersbaarheid van je paard. Als jij dan hard maakt dat je paard op dat moment in blinde paniek op de loop ging voor een luid toeterende vrachtwagenchauffeur, dan sta je sterk. Als het paard schrikt van een stuk plastic of karton of iets dergelijks in de berm, dan sta je niet sterk. In die context wordt dit soort artikelen gebruikt.

Video bitloos buitenrijden; ter inspiratie: